Dolandırıcılık Suçu ve Savunma

Savunmada nelere bakılır

Dolandırıcılık savunması, "yapmadım" demekten ibaret değildir. Dosyada sırayla şu noktalar incelenir.

1. Kastın zamanı. Bu, en kritik başlıktır. Ceza sorumluluğu için aldatma niyetinin, para veya malın alındığı anda mevcut olması gerekir. Sonradan işlerin bozulması, siparişin yetişmemesi, ödeme güçlüğüne düşülmesi ceza hukukunun değil borçlar hukukunun konusudur. Bu nedenle savunmada, edimin bir kısmının yerine getirildiği, ödeme yapıldığı, teminat verildiği, iş görüşmelerinin sürdüğü dönem ayrıntısıyla ortaya konur.

2. Hilenin niteliği ve yoğunluğu. Ortada sahte bir belge, sahte kimlik, uydurma bir şirket veya kurgulanmış bir internet sitesi var mı? Yoksa yalnızca gerçekleşmemiş bir vaat mi var? İkinci ihtimalde suçun maddi unsurunun oluşmadığı tartışılabilir.

3. Mağdurun doğrulama imkânı. Söylenen şey, tapu kaydından, ticaret sicilinden veya basit bir sorgulamadan kontrol edilebilecek nitelikte miydi? Kolayca denetlenebilir bir bilgide, hilenin aldatıcı yoğunluğa ulaşıp ulaşmadığı savunulabilir bir sorudur.

4. Zararın gerçekliği ve miktarı. Zarar hangi belgeyle ispatlanıyor? Dekont, fatura, sözleşme var mı; yoksa yalnızca müşteki beyanı mı var? Miktar tartışmalıysa bilirkişi incelemesi istenmesi gerekebilir. Zarar hiç doğmamışsa teşebbüs hükümleri gündeme gelir.

5. Nitelikli hâl gerçekten var mı? İddianameler çoğu zaman en ağır maddeden düzenlenir. Özellikle "banka araç olarak kullanıldı" nitelemesi tartışmalıdır: paranın yalnızca bir banka hesabına gönderilmiş olması ile bankanın sağladığı güvenin bizzat aldatma aracı hâline getirilmesi aynı şey değildir. Bu ayrım, TCK m. 157 ile TCK m. 158 arasındaki farkı, dolayısıyla görevli mahkemeyi ve ceza aralığını değiştirir.

6. Kaç suç var? Birden çok mağdur varsa her mağdur için ayrı suç oluşur. Aynı mağdura karşı, aynı kararla ve değişik zamanlarda işlenen fiillerde ise zincirleme suç hükümlerinin uygulanması gündeme gelir. Bu, toplam cezayı önemli ölçüde değiştirir.

7. Kim yarar sağladı? Şirket üzerinden yürüyen işlerde, imzayı atan kişi ile menfaati elde eden kişi farklı olabilir. Şüphelinin şirketteki fiili konumu, yetki ve imza sirküleri, hesap hareketleri incelenir. Yalnızca çalışan sıfatıyla talimatı uygulayan kişinin durumu ayrıca değerlendirilir.

8. Delillerin kaynağı. WhatsApp ve e-posta yazışmaları, banka dekontları, ticari defterler, teslim tutanakları, iletişim kayıtları ve IP kayıtları toplanır. Müşteki beyanının kendi içinde ve belgelerle tutarlı olup olmadığı karşılaştırılır. Eksik toplanmış delil için soruşturma aşamasında yazılı talepte bulunmak, kovuşturmada aynı talebi yapmaktan çok daha etkilidir.

9. Uzlaştırma ve etkin pişmanlık kararı. Zararın giderilmesi bazı dosyalarda en akıllıca yoldur; bazılarında ise suçu kabul anlamına gelecek biçimde yorumlanabilir. Bu karar, dosyadaki delil durumu görülmeden verilmemelidir. Kararın zamanlaması da önemlidir: TCK m. 168'deki indirim oranı, ödemenin kovuşturmadan önce mi sonra mı yapıldığına göre değişir.

Süreç nasıl işler

İstanbul'da bu dosyalar nerede görülür

Basit dolandırıcılık dosyalarına asliye ceza mahkemesi bakar. Kural olarak yetkili mahkeme, suçun işlendiği yer mahkemesidir CMK m. 12. İstanbul'da bu, suçun hangi ilçede işlendiğine göre altı ayrı adliyeden birine gitmek anlamına gelir:

• İstanbul Adliyesi (Çağlayan) — Şişli, Beyoğlu, Beşiktaş, Kâğıthane, Sarıyer, Fatih gibi Avrupa yakasının merkez ilçeleri.
• İstanbul Anadolu Adliyesi (Kartal) — Anadolu yakasının tamamı: Kadıköy, Üsküdar, Ataşehir, Maltepe, Kartal, Pendik, Ümraniye ve diğerleri.
• Bakırköy Adliyesi — Bakırköy, Bahçelievler, Küçükçekmece, Bağcılar, Güngören, Esenler gibi ilçeler.
• Büyükçekmece Adliyesi — Büyükçekmece, Beylikdüzü, Esenyurt, Avcılar hattı.
• Silivri Adliyesi ve Gaziosmanpaşa Adliyesi — kendi yargı çevrelerindeki ilçeler.

Adliyelerin yargı çevreleri zaman zaman değişebilir. Dosyanızın hangi adliyede olduğunu öğrenmenin en güvenilir yolu, e-Devlet üzerinden UYAP sorgusu yapmak veya bir avukat aracılığıyla dosyayı sorgulatmaktır.

İnternet üzerinden işlenen fiillerde yer sorunu. Karşı tarafı hiç görmediğiniz bir olayda "suç nerede işlendi" sorusunun cevabı tartışmalı olabilir. CMK m. 12/6, bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının ya da banka ve kredi kartlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemelerini de yetkili kılmıştır. Pratik sonucu şudur: İstanbul'da oturan bir kişi, parayı Türkiye'nin başka bir ilindeki hesaba göndermiş olsa bile şikâyetini İstanbul'da yapabilir; buna karşılık başka bir şehirde yaşayan bir şüpheli, mağdur İstanbul'da oturduğu için İstanbul'da yargılanabilir.

Her başsavcılık bünyesinde uzlaştırma bürosu bulunur; İstanbul'un altı adliyesinde de dosyalar bu bürolar üzerinden yürütülür. İlk derece kararlarına karşı istinaf incelemesi İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi ceza dairelerinde yapılır.

Sık sorulan sorular