Hakaret Suçu ve Savunma

Suçun tanımı ve kanuni dayanağı

Kanun hakareti iki ayrı yoldan tanımlar. Birincisi isnat: kişiye, onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu yüklemek. «Bu kişi zimmetine para geçirdi» demek bir isnattır; doğrulanabilir bir olay iddiasıdır. İkincisi sövme: somut bir olay iddiası içermeyen, doğrudan kişinin şerefine yönelen ağır sözler.

Ayrım önemsiz değildir. Yalnızca isnat biçimindeki hakaretlerde isnadın ispatı savunması gündeme gelebilir TCK m. 127. Sövme niteliğindeki sözlerde ispat edilecek bir olgu bulunmadığı için bu savunma yoktur.

Suçun yüze karşı işlenmesi şart değildir. TCK m. 125/2 uyarınca fiilin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi de aynı cezayı gerektirir. Telefon konuşması, kısa mesaj, WhatsApp yazışması, doğrudan mesaj ve e-posta bu kapsamdadır.

Mağdurun yokluğunda söylenen sözler ise ancak en az üç kişiyle ihtilat edilerek işlenmişse cezalandırılır. İhtilat, sözün üç ayrı kişi tarafından öğrenilmesini ifade eder; bu unsur çok sayıda dosyada tek başına beraat sebebidir.

Mağdurun adının açıkça anılmaması sonucu değiştirmez. TCK m. 126, isim belirtilmemiş veya isnat üstü kapalı geçiştirilmiş olsa bile, sözün kime yöneldiğinde duraksanmayacak bir durum varsa hem ismin belirtilmiş hem de hakaretin açıklanmış sayılacağını söyler.

Ceza ve nitelikli hâller

Temel ceza üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır TCK m. 125/1. Kanun bunun üzerine iki ağırlaştırıcı katman ekler:

• Alt sınırın yükselmesi TCK m. 125/3: Suç kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmişse; kişinin dinî, siyasi, sosyal, felsefi inanç ve kanaatlerini açıklaması, değiştirmesi veya yaymaya çalışması nedeniyle işlenmişse; ya da kişinin mensup olduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle işlenmişse, cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.
• Aleniyet TCK m. 125/4: Hakaretin alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda biri oranında artırılır.

Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır; bu durumda zincirleme suç hükümleri uygulanır TCK m. 125/5.

Kanun indirim sebeplerini de düzenler. TCK m. 129 uyarınca hakaret bir haksız fiile tepki olarak işlenmişse ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir; kasten yaralamaya tepki olarak işlenmişse ceza verilmez; karşılıklı hakaret hâlinde olayın niteliğine göre taraflardan her ikisi veya biri hakkında aynı indirim ya da ceza vermekten vazgeçme uygulanabilir.

Tutuklama bakımından şunu bilmek yararlıdır: CMK m. 100/4, vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç olmak üzere, hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemeyeceğini düzenler. Hakaretin temel şeklinde üst sınır iki yıldır. Somut dosyada hangi fıkraların uygulandığı bu değerlendirmeyi değiştirebilir.

Uygulamada en sık karşılaşılan durumlar

İstanbul'da bu dosyalar nerede görülür

Hakaret dosyaları asliye ceza mahkemesinde görülür. 5235 sayılı Kanun m. 11, sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemesinin görev alanı dışında kalan dava ve işlerin asliye ceza mahkemelerince görüleceğini düzenler; hakaretin ceza aralığı ağır ceza sınırının çok altındadır. Şüpheli on sekiz yaşından küçükse dosya çocuk mahkemesinde görülür 5395 s. K. m. 26.

İstanbul tek bir adliyeden ibaret değildir. Şehirde birbirinden ayrı adlî yargı çevreleri vardır: İstanbul Adliyesi (Çağlayan), İstanbul Anadolu Adliyesi (Kartal), Bakırköy, Büyükçekmece, Silivri ve Gaziosmanpaşa. Dosyanızın hangisine düşeceği, sizin oturduğunuz ilçeye değil, yetki kurallarına göre belirlenir.

Yetki kuralı, kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir CMK m. 12/1. Ancak hakaret bakımından kanun ek yetki kuralları getirmiştir ve bunlar İstanbul'da pratikte çok işe yarar:

• Şikâyete bağlı hakaret suçunda, eser mağdurun yerleşim yerinde veya oturduğu yerde dağıtılmışsa o yer mahkemesi de yetkilidir. Mağdur, suçun işlendiği yer dışında tutuklu veya hükümlü bulunuyorsa o yer mahkemesi de yetkilidir CMK m. 12/4.
• Görsel veya işitsel yayın, mağdurun yerleşim yerinde ya da oturduğu yerde işitilmiş veya görülmüşse o yer mahkemesi de yetkilidir CMK m. 12/5.
• Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemeleri de yetkilidir CMK m. 12/6. Sosyal medya ve mesajlaşma uygulamaları üzerinden işlendiği ileri sürülen hakaretlerde bu kural sıklıkla uygulanır.

Bunun somut sonucu şudur: Kadıköy'de oturan bir kişiye Bursa'dan yazılan bir mesaj nedeniyle şikâyet, İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığına verilebilir ve dosya Kartal'daki adliyede yürüyebilir. Aynı şekilde, Beylikdüzü'nde oturan bir kişinin dosyası Çağlayan'da değil Büyükçekmece'de açılabilir. Şüpheli tarafındaysanız bunun tersi de doğrudur: sizin İstanbul'da oturmanız, dosyanın size yakın adliyede görüleceği anlamına gelmez.

İki pratik not. Birincisi, şikâyet dilekçesini yetkisiz bir başsavcılığa verirseniz dosya yetkili yere gönderilir; bu, süreyi durdurmaz ama haftalar kaybettirir. İkincisi, önödeme tebligatı adres kayıt sistemindeki adrese gider. Adres değişikliğini bildirmemiş olanlar on günlük süreyi çoğu zaman haberleri olmadan kaçırır ve dosyayı doğrudan iddianame aşamasında öğrenir. e-Devlet üzerinden soruşturma dosyası sorgulaması yaparak bunu erken fark etmek mümkündür.