Uyuşturucu Ticareti Suçu ve Avukat Desteği

Suçun tanımı ve kanuni dayanağı

TCK m. 188 tek bir fiili değil, bir fiil grubunu cezalandırır. Kanun bu fiilleri iki ana kümede toplar.

Birinci küme — imal, ithal, ihraç. Maddenin birinci fıkrası, uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişiyi cezalandırır. Kanunun bu fıkra için öngördüğü hapis cezası yirmi yıldan otuz yıla kadardır ve ayrıca iki bin günden yirmi bin güne kadar adlî para cezası öngörülmüştür.

İkinci küme — ülke içindeki tedarik ve dolaşım. Üçüncü fıkra, maddeyi ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden veya bulunduran kişiyi cezalandırır. Bu fıkra için kanun, on yıldan az olmamak üzere hapis cezası ve bin günden yirmi bin güne kadar adlî para cezası öngörür. Aynı fıkrada özel bir ağırlaştırma vardır: madde verilen veya satılan kişi çocuk ise verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.

Üçüncü fıkrada geçen "satın alma, kabul etme, bulundurma" ifadeleri dikkat çekicidir; çünkü aynı fiiller kullanmak için satın alma ve bulundurma suçunda da geçer (TCK m. 191). İki suçu ayıran şey fiilin dış görünüşü değil, amaçtır. Kişisel kullanım amacı varsa 191, başkasına devir amacı varsa 188 uygulanır. Uygulamadaki tartışmaların büyük çoğunluğu tam bu ayrımda düğümlenir.

Kanun ayrıca, uyuşturucu etkisi doğurmamakla birlikte uyuşturucu üretiminde kullanılan ve ithali ya da imali resmî makamların iznine bağlı olan maddeleri (öncül maddeler) yedinci fıkrada ayrıca düzenlemiş ve bu fiiller için sekiz yıldan az olmamak üzere hapis cezası öngörmüştür. Üretimi resmî makamların iznine veya satışı reçeteye bağlı maddeler bakımından ise altıncı fıkra, verilecek cezanın yarısına kadar indirilebileceğini söyler.

Ceza ve nitelikli hâller

Nitelikli hâller cezayı ciddi biçimde yükseltir. Kanunda sayılanlar şunlardır:

• Maddenin türü. Söz konusu madde eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin ve türevleri ise ceza yarı oranında artırılır (m. 188/4-a).
• Yer. Üçüncü fıkradaki fiiller; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesislerin sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafedeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmişse ceza yarı oranında artırılır (m. 188/4-b).
• Kişi sayısı ve örgüt. Suç üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmişse ceza yarı oranında; suç işlemek için kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse bir kat artırılır (m. 188/5).
• Failin mesleği. Suçun tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire ve maddede sayılan diğer meslek mensupları tarafından işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır (m. 188/8).

Bu artırımlar birbirini izleyerek uygulanabildiği için, aynı temel fiil üzerinden çok farklı sonuçlar çıkabilir. İki yüz metre kuralının uygulanıp uygulanmayacağı gibi görünüşte teknik bir mesele, sonuç ceza bakımından yıllara karşılık gelir. Bu nedenle savunmada nitelikli hâllerin her biri ayrı ayrı tartışılır: krokinin doğru ölçülüp ölçülmediği, ölçümün hangi noktadan yapıldığı, yerin gerçekten "umuma açık" sayılıp sayılmayacağı gibi.

Dosyanızda hangi fıkranın ve hangi artırımın uygulandığını iddianamenin "sevk maddeleri" bölümünden görebilirsiniz. Güncel madde metni ve sizin dosyanıza uygulanacak hükümler için avukatınıza danışın; buradaki anlatım genel niteliktedir.

Uygulamada en sık karşılaşılan durumlar

Savunmada nelere bakılır

Uyuşturucu ticareti dosyaları büyük ölçüde teknik dosyalardır. Savunma, iddianameye duygusal cevap vermekle değil, delillerin oluşum zincirini tek tek denetlemekle yapılır. Aşağıdakiler, dosyada rutin olarak incelenen noktalardır.

1. Ticaret mi, kullanma mı?

Kanun bu ayrım için sayısal bir eşik koymamıştır. Uygulamada birlikte değerlendirilen ölçütler şunlardır: ele geçen maddenin miktarı ve kişinin kullanım sıklığına göre kaç günlük ihtiyaca karşılık geldiği; maddenin tek parça hâlinde mi yoksa satışa uygun küçük paketler hâlinde mi olduğu; yanında hassas terazi, boş poşet, not defteri gibi ticarete işaret eden malzeme bulunup bulunmadığı; kişinin madde kullanıcısı olduğunu gösteren tıbbi bulgu, tedavi geçmişi veya kan-idrar analizi olup olmadığı; ele geçirme anındaki davranışı ve para akışı. Bunların hiçbiri tek başına belirleyici değildir; savunmanın işi, bu ölçütlerin dosyada gerçekten karşılığı olup olmadığını göstermektir.

2. Arama ve el koyma işleminin hukuka uygunluğu

Maddenin nasıl bulunduğu, bulunduğu kadar önemlidir. Arama kararı var mı, kararın kapsamı ne? Karar hangi adrese, hangi araca, hangi kişiye ilişkin? Gecikmesinde sakınca bulunan hâl gerekçesiyle savcı yazılı emri verilmişse bu emir sonradan hâkim onayına sunulmuş mu? Arama sırasında kanunun aradığı tanıklar hazır mı? Tutanak arama anında mı düzenlenmiş, yoksa sonradan mı? Hukuka aykırı elde edilen delil hükme esas alınamaz; bu, savunmanın en somut çalışma alanlarından biridir. Ayrıntı için arama ve el koyma sayfamıza bakabilirsiniz.

3. İletişim tespiti ve dinleme tutanakları

Uyuşturucu ticareti, CMK m. 135'te sayılan ve iletişimin dinlenmesi, kayda alınması ile sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi tedbirinin uygulanabileceği suçlar arasındadır. Ancak bu tedbir koşulsuz değildir: somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebepleri bulunmalı ve başka suretle delil elde edilmesi imkânı olmamalıdır. Karar kural olarak hâkim tarafından verilir; gecikmesinde sakınca bulunan hâlde savcının kararı derhâl hâkim onayına sunulur ve hâkim en geç yirmi dört saat içinde karar verir. Tedbir en çok iki ay için verilebilir, bir ay daha uzatılabilir; örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda ek uzatma imkânı vardır ama bunun da kanuni sınırı bellidir. Savunma, sürelerin aşılıp aşılmadığını, kararın kapsamının aşılıp aşılmadığını ve tape çözümlerinin kayıtla uyumlu olup olmadığını denetler.

4. Gizli soruşturmacı ve teknik takip

CMK m. 139, uyuşturucu ticareti bakımından — suçun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenip işlenmediğine bakılmaksızın — gizli soruşturmacı görevlendirilmesine izin verir. Buradaki sınır önemlidir: soruşturmacı görevini yerine getirirken suç işleyemez. Soruşturmacının, olmayan bir suç işleme kararını kişide yaratacak biçimde davrandığı iddia ediliyorsa bu ayrıca tartışılması gereken bir savunma konusudur.

5. Maddenin kimyasal analizi

Ele geçen maddenin gerçekten uyuşturucu veya uyarıcı madde olup olmadığı, hangi maddeyi içerdiği ve net ağırlığı uzman raporuyla belirlenir. Rapordaki madde cinsi, m. 188/4-a'daki artırımın uygulanıp uygulanmayacağını doğrudan etkiler. Numunenin alınışı, mühürlenmesi, emanete alınışı ve laboratuvara sevki arasındaki zincirde kopukluk varsa bu, savunmada dile getirilmesi gereken bir eksikliktir.

6. Kişiselleştirme ve iştirak

Çok sanıklı dosyalarda en sık yapılan hata, herkesin tek bir anlatı içinde eritilmesidir. Her sanık için ayrı ayrı sorulması gereken sorular vardır: bu kişinin fiile katkısı nedir? Fail mi, yardım eden mi, yoksa yalnızca aynı ortamda bulunan biri mi? m. 188/5'teki "üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenme" artırımı, herkesin birlikte hareket ettiği ortaya konulmadan uygulanamaz.

7. Tutukluluğun denetlenmesi

Suçun katalog suçu olması, tutuklamanın kendiliğinden gerekli olduğu anlamına gelmez. Kanun, kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delil arar ve tutuklamanın işin önemi ile ölçülü olmasını şart koşar. Adli kontrol tedbirlerinin yeterli olup olmayacağı her aşamada yeniden değerlendirilebilir. Tutuklama ve itiraz sayfamızda bu sürecin işleyişi anlatılmıştır.

Süreç nasıl işler

İstanbul'da bu dosyalar nerede görülür

Görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. Bunun nedeni 5235 sayılı Kanun m. 12'dir: on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarla ilgili dava ve işlere ağır ceza mahkemeleri bakar. TCK m. 188/3'teki cezanın alt sınırı on yıl olduğundan bu dosyalar asliye ceza mahkemesinde değil, ağır ceza mahkemesinde görülür. Buna karşılık, fiil kovuşturma sırasında kullanmak için bulundurma olarak nitelendirilirse görev ilişkisi de değişebilir.

Hangi adliye? Yetkili mahkeme, suçun işlendiği yer mahkemesidir. İstanbul tek bir adliyeden ibaret olmadığı için pratikte şu ayrım işler:

• Anadolu yakası: Kadıköy, Üsküdar, Ataşehir, Maltepe, Kartal, Pendik, Tuzla, Ümraniye, Sancaktepe, Sultanbeyli, Çekmeköy, Beykoz, Şile ve Adalar dâhil olmak üzere Anadolu yakasının tamamı Kartal'daki İstanbul Anadolu Adliyesi'nde toplanır. Anadolu yakasında ikinci bir ağır ceza adliyesi yoktur.
• Avrupa yakası: Burada birden fazla adliye vardır. Şişli'deki İstanbul Adliyesi (Çağlayan), Bakırköy Adliyesi, Büyükçekmece Adliyesi, Gaziosmanpaşa Adliyesi ve Silivri Adliyesi farklı ilçeleri kapsar. Hangi ilçenin hangi adliyeye bağlı olduğu yargı çevresine göre belirlenir ve zaman içinde değişebilir.

Pratik sonuç şudur: Kadıköy'de yakalanan bir kişinin dosyası Kartal'a, Beyoğlu'nda yakalanan bir kişinin dosyası Çağlayan'a gider. Gözaltındaki kişinin nereye sevk edileceğini karakol bildirir; ancak yakınlarının bunu doğrulaması ve avukatın hangi nöbetçi sulh ceza hâkimliğine gideceğini bilmesi, ilk saatlerde zaman kazandırır.

İstanbul'a özgü iki pratik nokta daha: Uyuşturucu dosyalarının soruşturması ağırlıklı olarak Narkotik Suçlarla Mücadele şube müdürlükleri eliyle yürütülür ve ele geçen maddenin analizi uzman kurumlara gönderilir. Adli Tıp Kurumu'nun merkez teşkilatı İstanbul'da bulunduğu için rapor süreçleri şehir dışındaki bazı dosyalara göre daha öngörülebilir ilerler; yine de rapor beklenirken tutukluluğun sürüp sürmeyeceği ayrı bir mücadele konusudur. İkincisi, İstanbul'da duruşma trafiği yoğundur; duruşma araları uzayabilir. Bu, tutukluluğa itiraz ve tahliye taleplerinin duruşma gününü beklemeden, ara kararlarla gündeme getirilmesini önemli kılar.

Sık sorulan sorular