Bilişim Suçları ve Savunma

Suçun tanımı ve kanuni dayanağı

Türk Ceza Kanunu'nun "Bilişim Alanında Suçlar" başlıklı bölümü m. 243 ile 246 arasındadır. Bu bölümdeki suçların ortak noktası, korunan değerin bir bilişim sisteminin gizliliği, bütünlüğü ve erişilebilirliği olmasıdır.

TCK m. 243 sisteme girme suçunu düzenler: bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına hukuka aykırı olarak girmek ya da girdikten sonra orada kalmaya devam etmek. Suçun oluşması için verinin okunması, kopyalanması veya zarar verilmesi gerekmez; yetkisiz erişimin kendisi cezalandırılır. Aynı maddenin dördüncü fıkrası ise sisteme hiç girmeden, teknik araçlarla veri nakillerini hukuka aykırı biçimde izlemeyi ayrı bir suç sayar.

TCK m. 244 sisteme yönelik müdahaleyi cezalandırır: sistemin işleyişini engellemek veya bozmak (m. 244/1); verileri bozmak, yok etmek, değiştirmek, erişilmez kılmak, sisteme veri yerleştirmek veya var olan verileri başka bir yere göndermek (m. 244/2). Fiil bir banka veya kredi kurumuna ya da bir kamu kurum veya kuruluşuna ait sistem üzerinde işlenmişse ceza yarı oranında artırılır.

Bölümün en çok tartışılan hükmü m. 244/4'tür. Bu fiillerle kişinin kendisine veya başkasına haksız çıkar sağlaması hâlinde, fiil başka bir suç oluşturmuyorsa, iki yıldan altı yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur. "Başka bir suç oluşturmaması" kaydı bu hükmü tali (ikincil) bir norm hâline getirir.

Bölümü TCK m. 245/A ve TCK m. 246 tamamlar. m. 245/A, münhasıran bu suçların işlenmesi için yapılmış cihaz, program, şifre veya güvenlik kodunu imal eden, satan, satın alan, başkasına veren veya bulunduran kişiyi cezalandırır. m. 246 ise bu suçlardan haksız menfaat sağlayan tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanmasını öngörür.

Ceza ve nitelikli hâller

Kanun metnindeki ceza aralıkları şunlardır:

• m. 243/1 — sisteme girme: bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası.
• m. 243/2 — bedeli karşılığı yararlanılan sistemler: ceza yarı oranına kadar indirilir.
• m. 243/3 — girme sonucu verilerin yok olması veya değişmesi: altı aydan iki yıla kadar hapis.
• m. 243/4 — veri nakillerini teknik araçlarla izleme: bir yıldan üç yıla kadar hapis.
• m. 244/1 — sistemin işleyişini engelleme veya bozma: bir yıldan beş yıla kadar hapis.
• m. 244/2 — verileri bozma, yok etme, değiştirme, erişilmez kılma, veri yerleştirme, veriyi başka yere gönderme: altı aydan üç yıla kadar hapis.
• m. 244/3 — banka, kredi kurumu veya kamu kurumu sistemine karşı işlenmesi: ceza yarı oranında artırılır.
• m. 244/4 — haksız çıkar sağlama (tali norm): iki yıldan altı yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası.
• m. 245/A — yasak cihaz veya programlar: bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası.

Adlî para cezasında "gün" sayısı kanunda yazar; bir günün kaç lira olduğu sanığın ekonomik ve şahsi hâlleri gözetilerek hâkim tarafından belirlenir. Aynı sisteme farklı zamanlarda birden çok kez girilmişse zincirleme suç hükümleri gündeme gelir; bu, tek bir cezanın belirli bir oranda artırılması sonucunu doğurur.

Uygulamada en sık karşılaşılan durumlar

Savunmada nelere bakılır

Bilişim dosyalarında savunma, çoğu zaman olayın nasıl olduğundan önce delilin nasıl elde edildiğiyle ilgilenir. Dosyada sırayla şunlar incelenir.

1. Delil hangi kararla toplandı?

CMK m. 134 arama, kopyalama ve el koyma için üç şart arar: somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı, başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması ve hâkim kararı. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı karar verebilir; ancak bu karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulmak zorundadır ve hâkim en geç yirmi dört saat içinde kararını verir. Süre dolarsa ya da hâkim aksine karar verirse çıkarılan kopyalar ve çözümü yapılan metinler derhâl imha edilir. Dosyada bu zincirin her halkası, saat kaydıyla birlikte kontrol edilir.

2. İmaj (yedek) alındı mı, kopyası verildi mi?

CMK m. 134/3 el koyma sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeklenmesini zorunlu tutar. m. 134/4 ise bu yedekten bir kopyanın şüpheliye veya vekiline verilmesini ve bu hususun tutanağa geçirilerek imza altına alınmasını emreder. Uygulamada en sık atlanan adım budur. Kopya verilmediyse savunma, incelemeye konu verinin aslını hiç görememiş olur; bu, silahların eşitliği bakımından ayrıca ileri sürülmesi gereken bir eksikliktir. Verilere el koymadan da kopya alınabilir (m. 134/5); bu yol seçilmişse çıktının kâğıda yazdırılıp ilgililerce imzalanıp imzalanmadığına bakılır.

3. Bütünlük doğrulaması yapıldı mı?

İmajın alındığı anda üretilen özet (hash) değeri ile inceleme anındaki değerin aynı olması, verinin el değmediğini gösterir. Tutanakta ve bilirkişi raporunda bu değer yer almıyorsa, verinin kopyalandığı andan itibaren değişmediği teknik olarak ispatlanamaz. Bu, rapora karşı beyanda açıkça sorulması gereken bir husustur.

4. Delilin faille bağı kurulmuş mu?

Bir log kaydı, bir erişimin gerçekleştiğini gösterir; o erişimi kimin yaptığını göstermez. IP adresi aboneye işaret eder, kullanıcıya değil. Operatörler birden çok aboneyi aynı dış IP üzerinden taşıyabildiği için, IP tek başına yeterli olmaz; port bilgisi ve saniye hassasiyetinde zaman damgası da gerekir. Cihazda kaç kullanıcı hesabı olduğu, o saatte hangi oturumun açık olduğu, cihazın fiziken kimde bulunduğu ayrı ayrı sorulur.

5. Fiil gerçekten "hukuka aykırı" mı?

m. 243 açıkça "hukuka aykırı olarak" der. Sistem sahibinin rızası, iş sözleşmesinden ya da görev tanımından doğan yetki, sistem sahibinin bilgisi dâhilinde yürütülen güvenlik testi gibi hâllerde bu unsur gerçekleşmez. Yetkinin kapsamı ve sona erme anı yazılı belgeyle ortaya konmalıdır; sözlü iddia bu noktada yeterli olmaz.

6. Hangi norm uygulanacak?

m. 244/4 yalnızca fiil başka bir suç oluşturmuyorsa uygulanır. Eğer olay, hile ile aldatarak yarar sağlama biçimindeyse nitelikli dolandırıcılık (TCK m. 158/1-f), başkasının kartının rızası dışında kullanılması biçimindeyse banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (TCK m. 245) söz konusu olur. İddianameler bu ayrımı her zaman kurmaz. Yanlış normdan yürüyen bir iddianameye karşı yapılan itiraz, hem ceza aralığını hem de dosyanın seyrini değiştirir.

7. Kastın ispatı ve ham kayıtlar

Zararlı yazılım bulaşmış bir cihaz üzerinden yapılan bağlantılar, kayıtlı parolayla kendiliğinden açılan oturumlar ve otomatik senkronize olan uygulamalar, failin iradesi dışında kayıt üretebilir. Bu ihtimalin dışlanıp dışlanmadığı bilirkişi raporunda aranır; dışlanmamışsa ek rapor istenir. Dosyada yalnızca şikâyetçinin sunduğu ekran görüntüleri veya kendi sisteminden aldığı çıktılar varsa, sunucu loglarının ve ham kayıtların ilgili yerlerden celbi talep edilmelidir; bir ekran görüntüsü üretildiği sistemden bağımsız olarak doğrulanamaz.

Süreç nasıl işler

Sık sorulan sorular