Uyuşturucu Kullanma ve Bulundurma Suçu

Suçun tanımı ve kanuni dayanağı

TCK m. 191/1 dört ayrı fiili aynı hükümde toplar: kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek, bulundurmak ve kullanmak. Bu fiillerden herhangi biri suçun oluşması için yeterlidir; hepsinin bir arada bulunması gerekmez.

Buradaki kilit kelime "kullanmak için"dir. Aynı fiiller — satın alma, kabul etme, bulundurma — uyuşturucu ticareti suçunda da geçer (TCK m. 188/3). İki suçu ayıran şey, maddenin hangi amaçla bulundurulduğudur. Amaç kişisel kullanımsa m. 191, başkasına devirse m. 188 uygulanır. Bu ayrım, aynı olayda iki yıldan başlayan bir ceza ile on yıldan başlayan bir ceza arasındaki farkı yaratır. Bu nedenle savunmanın ilk işi, çoğu zaman nitelendirmenin doğru yapılmasını sağlamaktır.

Kanun bir de yer bakımından ağırlaştırma öngörmüştür: fiillerin okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesislerin sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafedeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır (m. 191/10).

Kamu davasının ertelenmesi ve denetimli serbestlik

Bu suçun asıl mekanizması ikinci ve üçüncü fıkralardadır ve pratikte dosyaların büyük kısmı burada çözülür.

Erteleme kararı. Kanun, bu suçtan başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında CMK m. 171'deki şartlar aranmaksızın beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verileceğini söyler. "Şartlar aranmaksızın" ifadesi önemlidir: genel erteleme kurumundaki koşulların aranmayacağı anlamına gelir. Savcı bu kararı verirken şüpheliyi, yükümlülüklere uymaması ya da yasakları ihlal etmesi hâlinde ortaya çıkacak sonuçlar konusunda uyarır. Karar ayrıca kolluk birimlerine de bildirilir.

Denetimli serbestlik. Erteleme süresi içinde kişi hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu süre, denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya resen Cumhuriyet savcısının kararıyla altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Yani denetim, tavan olarak üç yıla kadar çıkabilir.

Tedavi ve test. Denetimli serbestlik süresi içinde gerek görülmesi hâlinde kişi tedaviye tabi tutulabilir. Ayrıca Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi boyunca kişinin madde kullanıp kullanmadığını tespit etmek için yılda en az iki defa ilgili kuruma sevkine karar verir. Uygulamada bu, periyodik idrar örneği vermek anlamına gelir.

Süre sonunda ne olur? Şüpheli erteleme süresi içinde yükümlülüklere aykırı davranmadıysa ve yasakları ihlal etmediyse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (m. 191/7). Dava açılmaz, mahkeme önüne çıkılmaz.

İhlal hâlinde ne olur

Kanun ihlal hâllerini m. 191/4'te tek tek sayar:

• Kişinin, kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi,
• Tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması,
• Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması.

Bu hâllerde hakkında kamu davası açılır. İki nokta özellikle önemlidir. Birincisi: erteleme süresi içindeki yeni kullanım, ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz; mevcut dosyada ihlal nedeni sayılır (m. 191/5). İkincisi: m. 191/4 uyarınca dava açıldıktan sonra aynı suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmalarda, artık ikinci fıkra uyarınca yeni bir erteleme kararı verilemez (m. 191/6). Yani erteleme kural olarak bir kez kullanılabilen bir imkândır.

Kanun metnindeki "ısrar etmesi" ifadesi savunma açısından değerlidir. Tek bir imza gününü kaçırmak ile yükümlülüğe uymamakta ısrar etmek aynı şey değildir. Hastalık, iş seyahati, adres değişikliği ya da tebligatın ulaşmaması gibi nedenler belgelenebiliyorsa bu, ihlal değerlendirmesinde ileri sürülmesi gereken bir savunmadır.

Uygulamada en sık karşılaşılan durumlar

Savunmada nelere bakılır

1. Nitelendirme: 191 mi, 188 mi?

Savunmanın en önemli işi budur. Miktarın kişinin kullanım alışkanlığına göre kaç günlük ihtiyaca karşılık geldiği, maddenin tek parça mı yoksa satışa uygun paketler hâlinde mi olduğu, kişinin kullanıcı olduğunu gösteren tıbbi bulgu bulunup bulunmadığı, hassas terazi ve boş poşet gibi malzemenin olup olmadığı, para akışı ve iletişim kayıtları birlikte tartışılır. Kullanıcı olduğunu gösteren tedavi kaydı, AMATEM başvurusu ya da pozitif test sonucu, m. 191 nitelendirmesini destekleyen somut belgelerdir.

2. Örneğin alınması ve raporun güvenilirliği

Kan veya idrar örneğinin nasıl alındığı, kişinin bilgilendirilip bilgilendirilmediği, numunenin mühürlenmesi ve laboratuvara sevki arasındaki zincirin kayıtlı olup olmadığı incelenir. Zincirde kopukluk varsa rapor tek başına mahkûmiyete esas alınmamalıdır.

3. Arama işleminin hukuka uygunluğu

Maddenin bulunuş biçimi denetlenir: arama kararı var mı, kapsamı ne, gecikmesinde sakınca bulunan hâl gerekçesiyle verilen savcı emri sonradan hâkim onayına sunulmuş mu, tutanak usulüne uygun düzenlenmiş mi. Hukuka aykırı elde edilen delil hükme esas alınamaz. Ayrıntı için arama ve el koyma sayfamıza bakabilirsiniz.

4. İletişim kaydı bu suçta kullanılabilir mi?

Burada çoğu kişinin bilmediği bir ayrım vardır. CMK m. 135, iletişimin dinlenmesi ve kayda alınması tedbirini yalnızca sayılan katalog suçlar için mümkün kılar. Bu katalogda uyuşturucu imal ve ticareti (m. 188) yer alır; kullanmak için bulundurma (m. 191) yer almaz. Dolayısıyla dosyada dinleme kaydı varsa, bunun hangi soruşturmada ve hangi suç için alındığı ayrıca sorgulanmalıdır.

5. Erteleme kararının usulüne uygun verilip verilmediği

Kanun erteleme kararının verileceğini emreder; ancak uygulamada karar verilmemiş veya usulüne uygun tebliğ edilmemiş olabilir. Şüphelinin sonuçlar konusunda uyarılmış olması kanuni bir gerekliliktir. Denetimli serbestlik yükümlülüğünün başlangıcı kişiye usulüne uygun bildirilmediyse, sonraki "ihlal" tespiti tartışmalı hâle gelir.

6. Kovuşturmada suçun münhasıran m. 191 kapsamına girmesi

TCK m. 191/8 özel bir hüküm getirir: m. 188 (imal ve ticaret) veya m. 190 (kullanılmasını kolaylaştırma) suçlarından yapılan kovuşturma evresinde, suçun münhasıran m. 191 kapsamına girdiği anlaşılırsa sanık hakkında bu madde hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilir. Bu, ağır ceza mahkemesinde ticaretten yargılanan bir kişi için sonucu tümüyle değiştirebilecek bir hükümdür ve savunmada özellikle takip edilmesi gerekir.

7. Etkin pişmanlık ihtimali

TCK m. 192'nin ikinci ve dördüncü fıkraları doğrudan bu suçla ilgilidir ve koşulları varsa cezaya hükmolunmaması sonucunu doğurur. Ancak zamanlama kritiktir; ayrıntısı için etkin pişmanlık sayfamıza bakın.

Süreç nasıl işler

İstanbul'da bu dosyalar nerede görülür

Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. TCK m. 191/1'deki cezanın üst sınırı beş yıl olduğu için, 5235 sayılı Kanun m. 12'de ağır ceza mahkemesi için aranan "on yıldan fazla hapis" eşiği aşılmaz. Buna karşılık dosya m. 188'den açılmışsa ağır ceza mahkemesinde başlar ve nitelendirme değişirse yol da değişir.

Denetimli serbestlik nerede yürür? Bu, İstanbul'da en çok karıştırılan noktadır. Denetimli serbestlik yükümlülüğü, dosyanın bağlı olduğu adliyedeki denetimli serbestlik müdürlüğünde takip edilir. Anadolu yakasının tamamı Kartal'daki İstanbul Anadolu Adliyesi'ne bağlıdır; Avrupa yakasında ise Şişli'deki İstanbul Adliyesi (Çağlayan), Bakırköy, Büyükçekmece, Gaziosmanpaşa ve Silivri adliyeleri farklı ilçeleri kapsar. Yani Beylikdüzü'nde yakalanan bir kişi Büyükçekmece'ye, Pendik'te yakalanan bir kişi Kartal'a gider. Şehrin trafiği düşünüldüğünde bu, aylarca sürecek düzenli bir ulaşım yükü demektir.

Adres değişikliği İstanbul'da en sık yapılan hatadır. Kiralık ev değiştirmek ya da yakayı değiştirmek, dosyanın bağlı olduğu müdürlüğü kendiliğinden değiştirmez. Yeni adresinizi hem müdürlüğe hem de savcılığa bildirmezseniz, tebligat eski adrese gider ve siz haberiniz olmadan "yükümlülüğe uymayan kişi" konumuna düşersiniz. Nakil talebi mümkündür ama kendiliğinden gerçekleşmez; yazılı olarak istenmesi gerekir.

Tedavi yükümlülüğü çıkarsa. İstanbul'da bağımlılık tedavisi, Sağlık Bakanlığı'na bağlı hastanelerin AMATEM birimlerinde yürütülür. Avrupa yakasında Bakırköy'deki ruh sağlığı ve sinir hastalıkları hastanesi bünyesindeki birim, Anadolu yakasında Erenköy'deki hastane bilinen merkezlerdir; çocuklar için ayrı birimler vardır. Randevu ve kapasite yoğunluğu nedeniyle sevk yazısı elinize geçtiği gün başvurmak, gecikmenin ihlal olarak yorumlanmasını önler.

Sık sorulan sorular