HAGB Nedir, Şartları Nelerdir?

HAGB tam olarak ne demek?

Bir ceza davasının sonunda mahkeme normalde hükmü açıklar: "şu cezayla cezalandırılmasına" der ve karar kesinleştiğinde infaz süreci başlar. HAGB'de ise mahkeme cezayı belirler, hükmü kurar, ama açıklamaz. Hüküm dosyada durur, kilit altındadır.

CMK m. 231/5 bunun sonucunu şöyle tanımlar: hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder. Yani hapis yatılmaz, para cezası tahsil edilmez, memuriyet gibi haklar üzerinde mahkûmiyetin doğuracağı etkiler doğmaz. Müsadere bunun dışındadır: suçta kullanılan veya suçtan elde edilen eşyaya ilişkin karar uygulanır.

Buradaki kritik ayrımı en baştan yapalım. HAGB beraat değildir. Beraat, "bu suçu işlemedin" demektir. HAGB'de mahkeme sanığın suçu işlediği sonucuna varmıştır; sadece hükmü askıya almıştır. Bu nedenle savunma açısından HAGB her zaman hedef değildir. Eğer dosyada gerçekten beraat çıkacak bir durum varsa, HAGB'yi peşinen istemek savunmayı zayıflatabilir. Bu tercih, iddianame ve dosya kapsamı görülmeden yapılamaz.

"İki yıl" eşiği neyi anlatıyor?

Kanun, suçun kanundaki cezasına değil, o dosyada hükmolunan cezaya bakar. m. 231/5, "yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya daha az süreli hapis veya adli para cezası ise" der.

Bu ayrım pratikte çok şeyi değiştirir. Suçun kanuni üst sınırı iki yılın üzerinde olsa bile, mahkeme somut olayda indirimleri uyguladıktan sonra sonuç cezayı iki yılın altına indiriyorsa eşik aşılmış olmaz. Teşebbüs, haksız tahrik, yaş küçüklüğü veya takdiri indirim gibi nedenlerle ceza aşağı çekilebilir. Bakılacak rakam, kararın sonuç kısmındaki nihai cezadır.

Adli para cezasında ise kanun ayrıca bir süre veya miktar sınırı koymamıştır; madde, "iki yıl veya daha az süreli hapis veya adli para cezası" ifadesini kullanır.

Sabıka şartı: "daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunmak"

m. 231/6-a ilk şartı koyar: sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması.

Cümledeki iki kelime önemlidir. Birincisi kasıtlı: taksirli bir suçtan, örneğin taksirle yaralamadan alınmış bir mahkûmiyet bu şartı tek başına ortadan kaldırmaz. İkincisi mahkûmiyet: soruşturma geçirmiş olmak, hakkınızda dava açılmış olması ya da beraat etmiş olmanız mahkûmiyet değildir.

Uygulamada en sık karışan nokta şudur: daha önce alınmış ve denetim süresi sorunsuz geçmiş bir HAGB kararı, mahkûmiyet sayılmaz. Çünkü o hüküm hiç açıklanmamış, sonunda ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilmiştir. Buna karşılık m. 231/8 ayrı bir engel getirir: denetim süresi içinde, kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB'ye karar verilemez. Yani ilk HAGB'nin beş yıllık denetim süresi sürerken işlenen kasıtlı bir suç için ikinci bir HAGB gündeme gelmez.

Zararın giderilmesi — dosyaların çoğu burada düğümlenir

m. 231/6-c, suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesini arar. Üç yol da kanunda sayılıdır: eşyayı aynen geri vermek, bozulan şeyi eski hâline getirmek ya da parasal olarak karşılamak.

İki noktanın altını çizmek gerekir. Birincisi, zarar tamamen giderilmiş olmalıdır; kısmi ödeme kural olarak yetmez. İkincisi, buradaki zarar suçtan doğan maddi zarardır; mağdurun manevi tazminat talebi ayrı bir hukuk davasının konusudur.

Peki ödeyecek durumda değilseniz? Kanun bunu düşünmüştür. m. 231/9, sanığın bu koşulu derhal yerine getiremediği takdirde, zararı denetim süresince aylık taksitler hâlinde ödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da HAGB kararı verilebileceğini söyler. Yani parayı duruşma günü masaya koymak zorunlu değildir; taksit taahhüdü kanuni bir seçenektir ve duruşmada dile getirilmesi gerekir.

Sanığın rızası aranıyor mu?

Bu soru uzun yıllar net bir "evet" cevabına sahipti: eski metinde sanık kabul etmezse HAGB'ye karar verilemeyeceği açıkça yazılıydı. CMK m. 231 16 Temmuz 2026 tarihli değişiklikle yeniden yazıldı ve maddenin altıncı fıkrasında sayılan şartlar arasında artık ayrı bir "sanığın kabulü" şartı yer almıyor. Fıkra üç bendi sayıp "gerekir" diyerek biter.

Bu, sanığın iradesinin önemsizleştiği anlamına gelmez. İki yerden devrede kalır. Birincisi, m. 231/6-b mahkemenin, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmasını arar; duruşmadaki tavır doğrudan bu değerlendirmenin içindedir. İkincisi, beraat beklentisi olan sanık HAGB kararına karşı kanun yoluna başvurarak esasa ilişkin inceleme isteyebilir.

Değişiklik yeni olduğu için, dosyanızda hangi metnin uygulanacağı yargılamanın aşamasına göre farklılık gösterebilir. Bu noktayı duruşmadan önce avukatınızla teyit etmenizde yarar var.

HAGB verilirse ne oluyor: beş yıllık denetim süresi

m. 231/8 uyarınca karar verilmesi hâlinde sanık beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur. Bu süre boyunca mahkeme, bir yıldan fazla olmamak üzere belirleyeceği bir süreyle denetimli serbestlik tedbiri de öngörebilir:

1. Bir eğitim programına devam

   Sanığın bir meslek veya sanat sahibi olmaması hâlinde, meslek ya da sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla.

2. Gözetim altında çalışma

   Meslek veya sanat sahibi ise, bir kamu kurumunda veya aynı işi yapan bir başkasının gözetiminde ücret karşılığında çalıştırılma.

3. Yer yasağı veya başka bir yükümlülük

   Belli yerlere gitmekten yasaklanma, belli yerlere devam etme yükümlülüğü ya da mahkemenin takdir edeceği başka bir yükümlülük.

Bu tedbirler zorunlu değildir; mahkeme hiçbirine hükmetmeyebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur. Ayrıca m. 231/7 uyarınca, açıklanması geri bırakılan hükümdeki hapis cezası ertelenemez ve kısa süreliyse seçenek yaptırımlara çevrilemez; çünkü zaten infaz edilmeyecek bir hüküm söz konusudur.

Denetim süresi iyi ya da kötü biterse ne olur?

İyi biterse: m. 231/10, denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan hükmün ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verileceğini söyler. Dosya kapanır.

Buradaki kelime seçimi önemli: engel olan, kasten işlenen yeni bir suçtur. Taksirli bir suç, örneğin trafik kazasından kaynaklanan taksirli yaralama, bu fıkra bakımından tek başına sonucu değiştirmez.

Kötü biterse: denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde m. 231/11 uyarınca mahkeme hükmü açıklar. Ancak fıkra mahkemeye bir esneklik de tanır: yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine, ya da koşulları varsa hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir. Açıklanan veya yeni kurulan hükme itiraz edilebilir; itiraz mercii yalnızca bu fıkradaki koşullarla sınırlı bir değerlendirme yapar.

Adli sicile işler mi, karara karşı ne yapılabilir?

m. 231/13, HAGB kararının bunlara mahsus bir sisteme kaydedileceğini düzenler. Bu kayıtlar herkese açık değildir: ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde ve maddede belirtilen amaçla kullanılabilir. Bu nedenle HAGB, olağan bir sabıka kaydı sorgusunda görünen klasik bir mahkûmiyet kaydı gibi işlemez.

Kanun yolu bakımından da bir değişiklik oldu. m. 231/12 artık, m. 272/3'teki kesinlik sınırları saklı kalmak üzere, HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabileceğini söyler. Bölge adliye mahkemesi kararları hakkında m. 286 uygulanır. İnceleme, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden yapılır.

Son olarak bir sınır: m. 231/14 uyarınca HAGB hükümleri, işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar hakkında uygulanmaz.

HAGB'nin dosyanız açısından ne anlama geldiğini, hangi belgelerin hangi celsede sunulması gerektiğini ve beraat ile HAGB arasındaki tercihi HAGB hizmet sayfamızda daha ayrıntılı anlatıyoruz.

Sık sorulan sorular