İnfazın Ertelenmesi ve Hastalık Hâli

"Ertelenme" cezanın kalkması mı?

Hayır. Burada konuşulan şey cezanın affı, indirilmesi veya ortadan kalkması değil. Ceza duruyor; sadece infazına başlanmıyor ya da başlanmışsa duruyor. Erteleme sebebi ortadan kalktığında ceza kaldığı yerden infaz edilir.

Kanun iki ayrı kapı açıyor ve bu ikisi sık sık birbirine karıştırılıyor:

• m. 16 — hastalık nedeniyle geri bırakma. Burada belirleyici olan kişinin sağlık durumudur. Cezanın süresi bakımından bir sınır yoktur.
• m. 17 — hükümlünün istemiyle erteleme. Burada belirleyici olan cezanın süresidir; hastalık şart değildir.

Cezanız kısa süreliyse ve tedaviniz de sürüyorsa iki madde birlikte değerlendirilir.

Hangi hastalık infazı erteletir?

Her hastalık değil. Kanun üç ayrı durumu ayrı ayrı düzenliyor.

Akıl hastalığı. m. 16/1 nettir: akıl hastalığına tutulan hükümlünün cezasının infazı geriye bırakılır ve hükümlü, iyileşinceye kadar Türk Ceza Kanunu'nun 57. maddesinde belirtilen sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır. Bu fıkra bakımından kanun ayrıca şunu söyler: sağlık kurumunda geçen süreler cezaevinde geçmiş sayılır. Yani burada kişi serbest kalmaz, yeri değişir ve geçen süre cezasından sayılır.

Diğer hastalıklar. m. 16/2'nin kuralı, tedavinin cezaevi dışında değil, resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde sürdürülmesidir. Kanun ancak bundan sonra istisnayı getirir: bu durumda bile hapis cezasının infazı mahkûmun hayatı için kesin bir tehlike teşkil ediyorsa infaz iyileşinceye kadar geri bırakılır. Eşiğin adı bu — "kesin tehlike". Ağır bir teşhis tek başına yetmez; kritik olan, cezaevi koşullarında infaza devam edilmesinin hayatı tehlikeye atıp atmadığıdır.

Ağır hastalık veya engellilik. m. 16/6 ayrı bir kapıdır. Maruz kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen mahkûmun cezasının infazı iyileşinceye kadar geri bırakılabilir.

Adli Tıp Kurumu raporu neden bu kadar belirleyici?

Çünkü kanun kararın dayanağını doğrudan tanımlamış. m. 16/3'e göre geri bırakma kararı, Adli Tıp Kurumunca düzenlenen ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adli Tıp Kurumunca onaylanan rapor üzerine, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığınca verilir.

Bunun iki sonucu var. Elinizdeki her hastane raporu bu tanıma uymaz; poliklinik epikrizi, tek hekim raporu ya da özel hastane belgesi başvuruya ek olabilir ama kanunun aradığı belge değildir. Ve kurul raporunu Adli Tıp Kurumu onaylamazsa savcılık geri bırakma kararı veremez.

Rapor süreci burada da bitmiyor. Aynı fıkra, mahkûmun sağlık durumunun raporda belirtilen sürelere, bir süre belirtilmemişse birer yıllık dönemlere göre yeniden incelettirileceğini söyler. İnceleme sonuçlarına göre geri bırakmanın devam edip etmeyeceğine karar verilir. Yani erteleme bir kere alınıp unutulan bir belge değil, denetlenen bir statüdür.

Erteleme kararı ne gibi yükümlülükler getirir?

m. 16/3 bu tarafı da düzenliyor. Karar, mahkûmun tabi olacağı yükümlülükler belirtilmek suretiyle kendisine ve yasal temsilcisine tebliğ edilir. Geri bırakma süresince bulunacağı yer savcılığa bildirilir. Savcılığın istemi üzerine izlemeye yönelik tedbirler, bildirimin yapıldığı yerdeki kolluk makam ve memurlarınca yerine getirilir.

Gebeyim ya da yeni doğum yaptım, ne olacak?

m. 16/4 şunu söyler: hapis cezasının infazı, gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş bulunan kadınlar hakkında geri bırakılır. Çocuk ölmüş veya anasından başka birine verilmiş olursa, doğumdan itibaren iki ay geçince ceza infaz olunur.

Bu kuralın bir istisnası var. m. 16/5'e göre kapalı ceza infaz kurumuna girdikten sonra gebe kalanlardan koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla süre kalanlar ile eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli sayılanlar hakkında dördüncü fıkra uygulanmaz; bu kişilerin cezasının ilgili kısmı, ceza infaz kurumlarında kendileri için düzenlenen uygun yerlerde infaz olunur.

Ayrıca m. 16/A, çocuğun hastalığı bakımından ayrı bir yol açar. Toplam on yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan kadın hükümlünün, engelliliği nedeniyle bakıma muhtaç olan veya ağır bir hastalığa maruz kalan on sekiz yaşını doldurmamış çocuğu varsa ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilirse, infaz Cumhuriyet Başsavcılığınca bir yıla kadar ertelenebilir. Erteleme süresi her defasında altı ayı geçmemek üzere en çok dört kez uzatılabilir ve bu süre içinde zamanaşımı işlemez. Hükümlü, kanunda sayılan yükümlülüklerden en az birine ve her hâlde yurt dışına çıkamama yükümlülüğüne tabi tutulur.

Hasta değilim; cezaya başlamayı yine de erteletebilir miyim?

Belirli sınırlar içinde evet. m. 17/1, kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda ise beş yıl veya daha az süreli hapis cezalarının infazının, çağrı üzerine gelen hükümlünün istemi üzerine Cumhuriyet Başsavcılığınca ertelenebileceğini söyler. Buradaki "çağrı üzerine gelen" ifadesi önemlidir: davetiye elinize geçtiğinde kaçmak değil, gidip talepte bulunmak gerekir.

Erteleme, her defasında bir yılı geçmemek üzere en fazla iki kez uygulanabilir. Erteleme isteminin kabulü, güvence gösterilmesine veya diğer bir şarta bağlanabilir. Erteleme süresi içinde hükümlü hakkında kasten işlenen bir suçtan dolayı kamu davası açılırsa, erteleme kararı kaldırılarak ceza derhâl infaz olunur.

Bir de infaz başladıktan sonra kullanılabilen bir yol var. m. 17/4, birinci fıkradaki cezaların infazına başlanmış olsa bile zorunlu ve çok ivedi hâllerde savcılıkça bir yılı geçmeyen sürelerle infaza ara verilebileceğini düzenler; bu ara verme iki defadan fazla olamaz. Kanun bu hâlleri sayarken hükümlünün hastalığının sürekli bir tedaviyi gerektirmesini de anar. Yükseköğrenimin bitirilmesi ile ana, baba, eş veya çocukların ölümü ya da sürekli hastalıkları diğer örneklerdir.

Son olarak m. 17/6 bir dışlama listesi getirir. Terör suçları ve örgüt faaliyetleri çerçevesinde işlenen suçlar başta olmak üzere kanunda sayılan suçlardan mahkûm olanlar, mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanmasına karar verilenler ile disiplin veya tazyik hapsine mahkûm olanlar bu maddeden yararlanamaz. Dikkat edilecek nokta şu: bu liste m. 17 içindir. Hastalık nedeniyle geri bırakmayı düzenleyen m. 16 böyle bir suç ayrımı yapmaz.

Başvuru nasıl yapılır?

Erteleme mümkün görünmüyorsa dosyada başka seçenekler de tartışılabilir. Cezanın kalan kısmının kurum dışında infazı için denetimli serbestlik, kurum içi koşulların hafifletilmesi için açık ceza infaz kurumuna ayrılma ayrı ve çoğu zaman daha ulaşılabilir yollardır. Sağlık durumu bu iki başlıkta da dikkate alınan bir ölçüttür.

Sık sorulan sorular