Karakoldan Aradılar, İfadeye Çağırdılar: Ne Yapmalıyım?

Telefonla ifadeye çağrılmak geçerli mi?

Kanun bu konuda tek bir usul yazmıştır. CMK m. 145 şöyle der: ifadesi alınacak veya sorgusu yapılacak kişi davetiye ile çağrılır; çağrılma nedeni açıkça belirtilir; gelmezse zorla getirileceği yazılır. Yani davetiyenin üç unsuru vardır ve üçü de sizin lehinizedir: elinizde yazılı bir belge olur, neyle suçlandığınızı öğrenirsiniz ve gelmemenin sonucunu önceden bilirsiniz.

Telefon araması bu üç unsurun hiçbirini karşılamaz. Karşılaştırma yapmak öğreticidir: kanun tanıklar için telefonla çağrıya açıkça izin vermiştir. CMK m. 43/2, tanığın telefon, telgraf, faks veya elektronik posta gibi araçlarla da çağrılabileceğini söyler; ancak hemen ardından "çağrı kâğıdına bağlanan sonuçlar, bu durumda uygulanmaz" der. Şüphelinin ifadeye çağrılması bakımından kanunda böyle bir esneklik hükmü yoktur.

Pratikte ne anlama gelir? Uygulamada kolluk birimleri sıklıkla önce telefonla arar; bu, iş yükünü azaltan ve çoğu zaman iyi niyetli bir davranıştır. Ancak telefonla arandığınız için gelmediniz diye hakkınızda doğrudan zorla getirme kararı verilmesi, kanunun aradığı zemine oturmaz. Buna karşılık telefonu tamamen görmezden gelmek de akıllıca değildir: dosya sizin haberiniz olmadan ilerler ve CMK m. 98/1 yolu açık kalır. Doğru tutum ortadadır — çağrıyı kayda alın, davetiyeyi talep edin, ifade gününü avukatınızla birlikte planlayın.

Sizi arayan gerçekten kolluk mu?

Bu soruyu sormak paranoya değil, temel bir güvenlik adımıdır. Kendini polis, jandarma, savcı veya hâkim olarak tanıtan sahte aramalar yaygındır ve genellikle aynı kalıbı izler: acele ettirme, gizlilik yemini ve para talebi.

Şüpheli misiniz, tanık mı? Bu farkı en başta netleştirin

CMK m. 2/1-a şüpheliyi "soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kişi" olarak tanımlar. Tanık ise kendisi hakkında bir şüphe olmayan, olay hakkında bilgisine başvurulan kişidir. İki sıfatın hakları ve yükümlülükleri aynı değildir.

Şüphelinin susma hakkı vardır (m. 147/1-e), müdafi yardımından yararlanma hakkı ifadenin başında kendisine hatırlatılır (m. 147/1-c). Telefonda söylenen "sadece bilgisine başvuracağız" cümlesi hukuki bir sıfat değildir; kolayca söylenir ve sonradan bağlayıcı olmaz. Sıfatınızı davetiyeden, soruşturma dosyasından ve ifade tutanağının başlığından öğrenirsiniz. Tanık olarak gittiğiniz bir ifadenin şüpheli ifadesine dönüşmesi mümkündür; bu ihtimal tek başına avukatla gitmenin gerekçesidir.

Telefonda ne söyleyin, ne söylemeyin

Söyleyin: kimliğinizi teyit edin, davetiyenin adresinize tebliğ edilmesini isteyin, avukatınızla birlikte geleceğinizi bildirin ve gün-saat konusunda yazılı bir teyit talep edin. Bu talepler nezaketsizlik değildir; kanunun size verdiği yazılılık güvencesini kullanmaktır.

Söylemeyin: olayı telefonda anlatmayın. "Ben zaten oradaydım ama ona vurmadım" gibi bir cümle usulüne uygun bir ifade değildir, ama bir tutanağa veya not defterine girebilir. Sonradan avukatınızla hazırladığınız beyanla arasında en ufak bir çelişki çıkarsa, bu çelişkiyi savunmanız değil iddia makamı kullanır. Telefonda anlatılan hikâye, dosyanın içine kontrolsüz giren ilk versiyondur.

İfadeye gitmeden önce yapılacaklar

İfade sırasında ne olur?

CMK m. 147 ifadenin nasıl alınacağını madde madde sayar ve bunlar sizin haklarınızdır. Sırasıyla: kimliğiniz saptanır ve kimliğe ilişkin soruları doğru cevaplandırmakla yükümlüsünüz (m. 147/1-a). Size yüklenen suç anlatılır (b). Müdafi seçme hakkınız olduğu, avukatın ifade sırasında hazır bulunabileceği ve seçecek durumda değilseniz baro tarafından müdafi görevlendirileceği bildirilir (c). Yakalanmışsanız yakınlarınızdan istediğinize haber verilir (d). Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamanın kanuni hakkınız olduğu söylenir (e). Şüpheden kurtulmanız için somut delillerin toplanmasını isteyebileceğiniz hatırlatılır ve lehinize olan hususları ileri sürme olanağı tanınır (f). Kişisel ve ekonomik durumunuz hakkında bilgi alınır (g). Kayıtta teknik imkânlardan yararlanılır (h) ve her şey bir tutanağa bağlanır (i).

Avukat sayısı da düzenlenmiştir: CMK m. 149/2 uyarınca soruşturma evresinde ifade almada en çok üç avukat hazır bulunabilir. Tek avukatla gitmek kural olarak yeterlidir; buradaki nokta, avukatın varlığının bir lütuf değil kanuni bir hak olduğudur.

Tutanağı imzalamadan önce

İfade tutanağı, dosyanın geri kalanının etrafında şekilleneceği metindir. m. 147/1-i tutanakta yer alması gerekenleri sayar: işlemin yapıldığı yer ve tarih, hazır bulunanların isim ve sıfatları, yukarıdaki bildirimlerin yerine getirilip getirilmediği ve getirilmediyse nedenleri, tutanağın okunduğu ve imzaların alındığı, imzadan çekinme hâlinde bunun nedenleri.

Beyanınız eksik veya yanlış yazıldıysa düzeltilmesini isteyin. Düzeltilmiyorsa imzalamayın ve imzadan çekinme nedeninizin tutanağa yazılmasını talep edin. Bu, kanunun öngördüğü bir seçenektir.

İki hüküm daha bilmeye değer. CMK m. 148/4: müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. CMK m. 148/1-3: beyanın özgür iradeye dayanması gerekir; kötü davranma, yorma, aldatma, cebir veya tehdit yasaktır ve yasak usullerle elde edilen ifadeler rıza ile verilmiş olsa da delil olarak değerlendirilemez. Ayrıca m. 148/5 uyarınca aynı olayla ilgili yeniden ifade alınması gerekirse bu işlemi ancak Cumhuriyet savcısı yapabilir.

"Şimdi gel, yoksa alırız" deniyorsa

Davet ile yakalama farklı kurumlardır. Hakkınızda bir yakalama emri varsa bu emirde, CMK m. 98/4 gereğince, kişinin açık eşkâli, bilindiğinde kimliği, yüklenen suç ve yakalandığında nereye gönderileceği gösterilir. Yani ortada bir emir varsa yazılıdır ve içeriği bellidir. Telefonda söylenen bir tehdit, tek başına bir yakalama emri değildir. Sakin kalın, avukatınızı arayın, tarafınıza tebliğ edilen belgeyi isteyin. Bir gözaltı ihtimali doğmuşsa gözaltı sürecine ilişkin sayfayı okumanız yararlı olur.

Sık sorulan sorular