Sosyal Medyada Hakaret Suçu

Sosyal medyada yazılan her ağır söz hakaret sayılır mı?

Hayır. Kanun mecra ayrımı yapmaz; belirleyici olan sözün içeriğidir. TCK m. 125/1 iki ayrı davranışı aynı cezaya bağlar: bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek, ya da sövmek suretiyle kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldırmak.

Aradaki fark dosyanın seyrini değiştirir. "Bu adam şirketin parasını cebine attı" cümlesi somut bir olgu isnadıdır. "Beceriksiz bir yönetici" ise bir değer yargısıdır ve çoğu zaman eleştiri sınırında kalır. Sert, hatta kırıcı bir eleştiri tek başına suç değildir; ayrıntılı ayrım için hakaret cezası ve eleştiri sınırı yazısına bakabilirsiniz.

Aynı fıkra, gıyapta hakaret için ek bir şart getirir: mağdurun yokluğunda söylenen sözün cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir. Küçük bir mesaj grubunda yazılan söz, bu sayı şartı karşılanmıyorsa suç oluşturmayabilir.

Doğrudan mesaj, yorum altında etiketleyerek yazma, hikâye yanıtı gibi hâller ise m. 125/2'ye girer: fiilin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi. Ceza birinci fıkradakiyle aynıdır.

Alenilik ne demek, cezayı ne kadar değiştirir?

TCK m. 125/4 tek cümledir ve nettir: hakaretin alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda biri oranında artırılır. Sosyal medya dosyalarında en çok tartışılan unsur budur, çünkü artırım hâkimin takdirine bırakılmış bir seçenek değil, şartı gerçekleşmişse uygulanan bir kuraldır.

Alenilik, sözün belirsiz ve sınırsız sayıda kişinin görebileceği bir ortamda söylenmesidir. Pratikte şu ayrımlar yapılır:

• Herkese açık profilden atılan paylaşım, açık bir gönderinin altındaki yorum: içeriği görmek için o kişiyi tanımaya veya onay almaya gerek yoktur. Alenilik burada tartışmasızdır.
• Kapalı hesap, katılımı izne bağlı grup: otomatik bir sonuç yoktur. Grubun büyüklüğü, katılımın ne kadar serbest olduğu ve içeriğin dışarı yayılma imkânı birlikte değerlendirilir.
• Karşılıklı özel mesaj: yalnızca muhatap gördüğü için kural olarak alenilikten söz edilmez. Bu hâl zaten m. 125/2 kapsamındadır ve ceza artırımsız uygulanır.

Paylaşımın sonradan silinmiş olması aleniliği geçmişe dönük ortadan kaldırmaz. Değerlendirme, içeriğin yayında kaldığı dönemdeki duruma göre yapılır. Bu yüzden "birkaç dakika sonra sildim" savunması tek başına sonuç doğurmaz, ancak kastın yoğunluğu ve ceza belirlenirken dikkate alınabilir.

Şikâyet süresi kaç ay, ne zaman başlar?

Sürenin başlangıcı paylaşımın yapıldığı tarih değil, sizin öğrendiğiniz tarihtir. Aylar sonra fark ettiğiniz bir gönderi için hâlâ şikâyet hakkınız olabilir. Ancak burada 7/11/2024 tarihli değişiklikle gelen bir üst sınır devreye girer: hakaret suçu bakımından şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Yani çok eski bir paylaşımı bugün fark etseniz bile, fiilin üzerinden bu süre geçmişse şikâyet hakkı doğmaz.

İki istisnayı bilmekte fayda var. Birincisi, TCK m. 131/1 uyarınca kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret şikâyete bağlı değildir; savcılık kendiliğinden soruşturur. İkincisi, mağdur şikâyet etmeden ölürse veya suç ölmüş kişinin hatırasına karşı işlenmişse, m. 131/2 ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyuna, eşine veya kardeşlerine şikâyet hakkı tanır.

Şikâyetten vazgeçme de sonuç doğurur: m. 73/4 uyarınca vazgeçme davayı düşürür ve m. 73/5 gereği iştirak hâlinde sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar. Bu yüzden "sadece birinden şikâyetçi değilim" demek, dosyadaki herkesi etkileyebilir.

Ekran görüntüsü tek başına yeterli mi?

Ekran görüntüsü delildir, ama "kesin delil" değildir. CMK m. 217/2 yüklenen suçun hukuka uygun şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebileceğini söyler; yani ekran görüntüsünün dosyaya girmesinin önünde bir engel yoktur. Buna karşılık m. 217/1 hâkimin kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandıracağını ve bu delilleri vicdanî kanaatiyle serbestçe takdir edeceğini belirtir.

Bu iki fıkranın pratik anlamı şudur: bir görüntünün delil olması, mahkûmiyete tek başına yetmesi demek değildir. Ekran görüntüsü teknik olarak kolayca değiştirilebilen bir veridir. Savunma sahtelik iddiası ileri sürdüğünde, görüntünün kaynağıyla desteklenmesi gerekir. Bu nedenle şikâyet aşamasında yapılacak iş, sadece fotoğraf çekmek değil, kaydı doğrulanabilir hâle getirmektir.

Bir de hukuka uygunluk boyutu var. Size gönderilen bir mesajın görüntüsünü almak ile başkasının hesabına izinsiz girip oradan görüntü almak aynı şey değildir. İkincisi hem CMK m. 217/2'deki şartı karşılamaz hem de başlı başına ayrı bir suç oluşturur. Bu konudaki ayrıntı için hukuka aykırı delil ve telefona el koyma ve dijital delil yazılarına bakın.

Sahte hesaptan yazıldı, IP tespiti nasıl yapılır?

Şikâyet üzerine savcılık, içeriğin bulunduğu platformdan ve erişim sağlayıcılardan kayıt ister. İşleyiş kabaca şöyledir: önce paylaşımın yapıldığı hesaba ait bağlantı kayıtları (IP adresi ve zaman bilgisi) sorulur, ardından bu IP'nin hangi aboneye tahsis edildiği internet servis sağlayıcısından öğrenilir.

Bu zincirin her halkası kopabilir. Gerçekçi olmak gerekir:

• Platform yurt dışındaysa talebe cevap gecikebilir veya hiç gelmeyebilir. Bu, savcılığın ihmali değil, yapısal bir sorundur.
• Kayıtların saklanma süresi sınırlıdır. Geç yapılan şikâyette IP kaydı artık mevcut olmayabilir. Süreye ilişkin en güçlü pratik gerekçe budur: erken başvurun.
• Tek bir IP çoğu zaman tek bir kişiyi göstermez. Paylaşımlı bağlantı yapıları, ortak kablosuz ağlar ve VPN kullanımı nedeniyle IP, aboneye ulaştırır; aboneyi de faile ulaştırması gerekmez.
• Abone ile fail farklı kişiler olabilir. Ev, işyeri veya kafe bağlantısı üzerinden yazılmışsa, IP tek başına failliği ispatlamaz. Bu nedenle IP tespiti bir sonuç değil, bir başlangıç noktasıdır.

Fail belirlenemezse kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilebilir. Bu, dosyanın sonsuza kadar kapandığı anlamına gelmez; yeni delil ortaya çıkarsa yeniden soruşturma açılabilir. Süreç boyunca izlenecek adımlar için sosyal medya suçları avukatı sayfasına bakabilirsiniz.

İçerik hâlâ yayında, kaldırılabilir mi?

Ceza şikâyeti içeriği kaldırmaz. Şikâyet failin cezalandırılmasını amaçlar; paylaşımın yayından çıkarılması ayrı bir yoldur ve kişilik hakkı ihlali gerekçesiyle sulh ceza hâkimliğine yapılan başvuruyla yürütülür. Bu başvuru, ceza soruşturmasından bağımsız olarak ve daha hızlı sonuçlanacak şekilde işler.

Üçüncü bir yol da manevi tazminattır. Aynı paylaşım nedeniyle hukuk mahkemesinde açılan tazminat davası, ceza dosyasından ayrı yürür ve ceza dosyasının sonucunu beklemek zorunda değildir. Üç yolun hangisinin sizin için öncelikli olduğu, amacınıza göre değişir.

Hakkımda şikâyet var, ne yapmalıyım?

İfadeye çağrıldığınızda ilk refleks genellikle paylaşımı silmek ve hesabı kapatmak oluyor. Bu iyi bir fikir değildir. Karşı taraf zaten görüntüyü almıştır, platform kayıtları durur ve silme işlemi dosyada aleyhinize yorumlanabilir.

Savunmada sırasıyla şunlar incelenir: söz gerçekten belirli bir kişiye mi yönelmiştir; ifade somut bir olgu isnadı mı yoksa değer yargısı mı; gıyapta söylenmişse ihtilat şartı gerçekleşmiş midir; ortam gerçekten aleni midir; şikâyet süresinde yapılmış mıdır; ve hesabın gerçekten şüpheliye ait olduğu, ele geçirilmediği ortaya konmuş mudur.

Bu başlıklardan biri bile karşılanmıyorsa dosya esasa girilmeden sonuçlanabilir. Özellikle süre itirazı çoğu zaman gözden kaçar. Dosyanın hangi aşamada olduğuna göre ne yapılacağı için hakaret avukatı sayfasındaki süreç anlatımı yol gösterir.

Sık sorulan sorular