UYAP ve e-Devlet Üzerinden Dosya Sorgulama

e-Devlet'te tam olarak ne görünür?

e-Devlet Kapısı'ndaki Adalet Bakanlığı hizmetleri, UYAP'ın vatandaşa açılan yüzüdür. Hizmet adları zaman zaman değişse de mantık aynıdır: sistem sizi taraf olarak kayıtlı olduğunuz dosyalarla eşleştirir ve o dosyanın kimlik bilgilerini önünüze koyar.

Genel olarak şunları görürsünüz:

• Dosyanın birimi ve numarası — hangi savcılık ya da hangi mahkeme, hangi yıl ve sıra numarası.
• Dosyadaki sıfatınız: şüpheli, sanık, müşteki, mağdur, katılan.
• Duruşma günü ve saati, dava aşamasına geçilmişse.
• Adınıza çıkarılan tebligatlar ve varsa elektronik tebligat kayıtları.
• Dosyanın durumu: derdest mi, karara mı çıkmış, kanun yolunda mı.

Bunlar az şey değildir. Duruşma gününü kaçırmamak, tebligatın hangi adrese gittiğini görmek ve dosyanın hangi adliyede olduğunu bilmek, savunmanın ilk adımını atmanızı sağlar. Ancak bu bilgilerin hepsi dosya hakkındadır, dosyanın içinden değildir.

Neden dosyanın içini okuyamıyorum?

Cevap tek bir maddede yazılıdır. CMK m. 157: kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla, soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir.

Bu gizlilik keyfî bir engel değil, soruşturmanın yürüyebilmesi için konulmuş bir kuraldır. Henüz dinlenmemiş bir tanığın beyanının, incelenmemiş bir kaydın veya yapılacak bir aramanın önceden bilinmesi delilin karartılmasına yol açabilir. Kanun bu yüzden gizliliği kural yapar, ama hemen ardından bir sınır çizer: savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla. Gizlilik, kendinizi savunamaz hâle gelmenizin gerekçesi olamaz.

Bu dengenin kurulduğu yer CMK m. 153'tür. Kanun dosyayı vatandaşın ekranına değil, müdafiin önüne açar. Birinci fıkra nettir: müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir. "Harçsız" ifadesi önemlidir; belge örneği almak için ayrıca bir bedel ödenmez.

Şikâyet edildim ama e-Devlet'te hiçbir şey çıkmıyor

Bu, en sık duyduğumuz cümlelerden biridir ve çoğu zaman yanlış yorumlanır. Ekranda bir şey görünmemesi, hakkınızda dosya olmadığı anlamına gelmez.

Bunun birkaç nedeni olabilir. Şikâyet savcılığa yeni ulaşmış ve henüz size bir sıfat verilmemiş olabilir. Kolluk aşamasında yürüyen bir çalışma, siz şüpheli olarak kayda geçirilmeden devam ediyor olabilir. Ya da dosya, sistem üzerinde vatandaş görünümüne kapalı bir aşamadadır. Soruşturmanın nasıl başladığı ve hangi sırayla ilerlediği konusunda ayrıntı için şikâyet edildim, süreç nasıl işler yazısına bakabilirsiniz.

Kısıtlama kararı nedir, neyi kapatır?

Uygulamada "dosyaya kısıtlama var" denildiğinde kastedilen, CMK m. 153/2 uyarınca verilen karardır. Bu karar, müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisini geçici olarak sınırlar.

Kanun kısıtlamayı üç koşula bağlar ve bunların hepsi birlikte aranır:

Bu son koşul çoğu zaman gözden kaçar. Madde kapalı bir liste öngörür: kasten öldürme, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk ile maddede ayrıca sayılan diğer suçlar; bunlara ek olarak 6136 sayılı Kanun'daki silah kaçakçılığı, Bankacılık Kanunu'nun 160'ıncı maddesindeki zimmet ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nda tanımlanan suçlar. Listede olmayan bir suçtan yürüyen soruşturmada kısıtlama kararı verilemez. Size dosyada kısıtlama olduğu söyleniyorsa, ilk bakılacak şey suçun bu listeye girip girmediğidir.

Kısıtlama varken avukat neyi hâlâ görebilir?

Kısıtlama, dosyayı bütünüyle karartmaz. CMK m. 153/3 üç grup belgeyi kısıtlamanın dışında tutar:

• Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak.
• Bilirkişi raporları.
• Şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar.

Pratikte bunun anlamı şudur: kısıtlama kararı olsa bile müdafi, size yöneltilen soruların ve verdiğiniz cevapların yazılı olduğu tutanağı, hakkınızdaki bilirkişi raporunu ve örneğin arama sırasında tutulan tutanağı görebilir. Savunmanın kurulacağı asgari zemin budur. Tutanağa ne yazıldığının neden bu kadar belirleyici olduğunu ifade ve sorgu sayfasında ayrıntısıyla açıkladık.

Kısıtlama süresiz de değildir. CMK m. 153/4 uyarınca müdafi, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir. Yani iddianamenin kabulüyle birlikte dosya savunmaya bütünüyle açılır. Savunma açısından dosyanın gerçek anlamda okunmaya başlandığı an çoğu kez burasıdır.

Avukatın yetkisi vatandaşınkinden nasıl farklı?

Fark bir ekran farkı değildir; yetki farkıdır. Kanun, dosya içeriğini inceleme yetkisini kişiye değil sıfata bağlamıştır.

Vatandaş kendi dosyasının künyesini görür. Müdafi ise dosyanın kendisine bakar: tutanakları okur, işlemlerin sırasını görür, hangi delilin ne zaman toplandığını, ifadenin hangi saatte alındığını, tutanakta hangi ibarenin bulunup hangisinin bulunmadığını tespit eder. Savunmayı belirleyen ayrıntılar çoğu zaman tam olarak buradadır.

Bu yetkinin kullanılabilmesi için avukatın dosyaya müdafi ya da vekil olarak kayıtlı olması gerekir; bu da vekâletname ile ya da baro görevlendirmesiyle olur. Vekâletname verilmeden yapılan telefon sorgularının bir karşılığı yoktur. Avukat dosyayı elektronik ortamdan ya da bizzat adliyeden inceler; hangi yolun mümkün olduğu dosyanın aşamasına ve kısıtlama kararının bulunup bulunmadığına göre değişir.

Mağdur veya şikâyetçiysem neyi görebilirim?

Şikâyetçi tarafta olmak dosyayı kendiliğinden okunabilir hâle getirmez; ama kanun burada da somut haklar tanır. CMK m. 234, mağdur ile şikâyetçinin soruşturma evresindeki haklarını sayar:

• Delillerin toplanmasını isteme.
• Soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme.
• m. 153'e uygun olmak koşuluyla, vekili aracılığıyla soruşturma belgelerini ve el konulan eşyayı inceletme.
• Kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki karara karşı itiraz hakkını kullanma.

Son madde zaman bakımından kritiktir. CMK m. 172 uyarınca kovuşturmaya yer olmadığına dair karar suçtan zarar görene bildirilir ve kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir. CMK m. 173'e göre suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir. e-Devlet ekranında "karar verildi" ibaresini gördüğünüz an, bu sürenin işlemeye başlamış olabileceği andır.

Ekrandaki numarayı okumak

Gördüğünüz numara, dosyanın hangi aşamada olduğunu da söyler.

Soruşturma numarası savcılık aşamasını gösterir; dosya henüz savcılıktadır, iddianame düzenlenmemiştir. Esas numarası mahkemede görülen bir dosyayı gösterir; iddianame kabul edilmiş ve kovuşturma başlamıştır. Karar numarası, o mahkemenin dosyayı sonuçlandırdığı anlamına gelir — ancak kararın kesinleşip kesinleşmediği ayrı bir sorudur; kanun yolu süreleri hâlâ işliyor olabilir.

Numaranın değişmesi bu yüzden bir formalite değildir. Soruşturma numarasının esas numarasına dönüşmesi, hakkınızda kamu davası açıldığı, müdafiin dosyayı kısıtlama olmaksızın bütünüyle inceleyebileceği ve bir duruşma takviminin başlayacağı anlamına gelir.

Sık sorulan sorular