İstanbul adliyeleri
Çağlayan'daki binanın resmî adı İstanbul Adliyesi'dir. Avrupa yakasının merkez adliyesidir ve şehrin en yoğun ceza dosyalarının önemli bölümü buradan geçer. Bu sayfa, dosyanızın neden buraya düştüğünü, binada hangi mahkemenin neye baktığını ve ilk gün pratik olarak neyle karşılaşacağınızı anlatıyor.
Kısaca
Ceza mahkemeleri il merkezleri ile iş yoğunluğuna göre belirlenen ilçelerde kurulur; hangi yerin hangi adliyeye bağlanacağı Hâkimler ve Savcılar Kurulu ile Adalet Bakanlığı kararlarıyla belirlenir 5235 s.K. m. 9. Büyükşehirlerde sulh ceza hâkimliklerinin yargı çevresi de il ve ilçe sınırlarına bakılmaksızın aynı yolla çizilir 5235 s.K. m. 10. Yani bir ilçenin hangi adliyeye bağlı olduğu idari bir karara dayanır ve zaman içinde değişebilir.
Bugünkü uygulamada İstanbul Adliyesi'nin yargı çevresi Avrupa yakasının merkez ilçelerini kapsar: Beşiktaş, Beyoğlu, Fatih, Şişli, Kâğıthane, Sarıyer, Eyüpsultan ve Bayrampaşa. Avrupa yakasının geri kalanı Bakırköy, Küçükçekmece, Gaziosmanpaşa, Büyükçekmece ve Silivri adliyelerine dağılmıştır.
Bu haritanın sabit olmadığını gösteren yakın bir örnek var: Küçükçekmece, 2021 sonunda Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesi'nin yargı alanından çıkarılmış; Küçükçekmece Ağır Ceza Mahkemesi'nin yargı çevresi Küçükçekmece, Başakşehir ve Avcılar olarak belirlenmiştir. Sınır ilçelerde iş görüyorsanız, elinizdeki tebligatın üzerindeki adliye adına bakmak en güvenli yoldur.
Çağlayan tek bir mahkeme değil, birbirinden farklı görevleri olan yüzlerce birimin toplandığı bir binadır. Karıştırılan dört yapıyı ayırmak, sürecin tamamını anlamayı kolaylaştırır.
Sulh ceza hâkimliği. Dava görmez. Yürütülen soruşturmalarda hâkim tarafından verilmesi gereken kararları alır ve bunlara yapılan itirazları inceler 5235 s.K. m. 10. Gözaltından sonra sorguya çıkarıldığınız, tutuklama veya adli kontrol kararının verildiği yer burasıdır. İş yoğunluğu nedeniyle birden fazla hâkimlik kurulur ve numaralandırılır.
Asliye ceza mahkemesi. Tek hâkimlidir 5235 s.K. m. 9 ve sulh ceza hâkimliği ile ağır ceza mahkemesinin görevi dışında kalan bütün dava ve işlere bakar 5235 s.K. m. 11. Ceza yargılamalarının sayıca en büyük bölümü buradadır.
Ağır ceza mahkemesi. Bir başkan ve iki üye ile toplanır 5235 s.K. m. 9. Görev alanı kanunda sayılmıştır: yağma, irtikâbın belirli fıkraları, resmî belgede sahteciliğin ikinci fıkrası, hileli iflâs, Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ve Türk Ceza Kanunu'nun ikinci kitabının dördüncü kısmının belirli bölümlerindeki suçlar; ayrıca ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar 5235 s.K. m. 12. Ölçüt, verilecek ceza değil suçun kanuni cezasının üst sınırıdır.
Çocuk mahkemeleri. Suça sürüklenen çocuk hakkında açılan davalar, asliye ceza kapsamındaki suçlarda çocuk mahkemesinde, ağır ceza kapsamındaki suçlarda çocuk ağır ceza mahkemesinde görülür 5395 s.K. m. 26. Çağlayan'da her iki tür de bulunur.
Kişi ilçede yakalanır, kolluk işlemleri tamamlanınca Çağlayan'a sevk edilir. Savcılık ifadesinden sonra tutuklama talep edilirse nöbetçi sulh ceza hâkimliğine çıkarılır. Bu geçiş çoğu zaman aynı gün içinde, kısa aralıklarla yaşanır.
Kişi oturduğu ilçenin adliyesine gider, oysa dosya suçun işlendiği yer adliyesindedir. Tebligattaki adliye adı ile mahkeme numarası birlikte okunmalıdır; ikisi de dosya numarasının önünde yazar.
Müdafi dosyaya girmek ister, sistemde kısıtlama görünür. Bu kararın hangi suç bakımından ve hangi tarihte verildiği önemlidir: kısıtlama yalnızca kanunda sayılan suçlarda mümkündür ve bazı belgeleri hiçbir hâlde kapsamaz.
Dava asliye cezada açılır, yargılama sırasında nitelikli hâlin de gündeme geldiği anlaşılır ve mahkeme dosyayı ağır cezaya gönderir CMK m. 5. Bu, davanın baştan çökmesi değildir; ancak duruşma takvimini ve tutukluluk değerlendirmesini etkiler.
Görev ve yetki gerçekten doğru mu. Yetki, kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesine aittir; ancak kanun bazı hâllerde ek yetkili yerler tanır. Teşebbüste son icra hareketinin yapıldığı, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği yer mahkemesi de yetkilidir CMK m. 12. Bilişim sistemlerinin ya da banka veya kredi kartlarının araç olarak kullanıldığı suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemeleri de yetkilidir. Yetkisizlik iddiasının bir zamanı vardır: sanık bunu duruşmada sorgusundan önce bildirmek zorundadır; bu aşama geçtikten sonra ne taraflar iddia edebilir ne de mahkeme kendiliğinden karar verebilir CMK m. 18.
Kısıtlama kararının sınırları. Müdafiin dosya inceleme yetkisi ancak soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse ve yalnızca kanunda sayılan suçlarda kısıtlanabilir CMK m. 153/2. Sayılan suçlar arasında kasten öldürme, cinsel saldırının belirli hâlleri, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu imal ve ticareti, örgüt kurma, devletin güvenliğine karşı suçlar ile silah kaçakçılığı ve Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu suçları bulunur. Bunun dışındaki bir suçta kısıtlama kararı verilmişse itiraz edilmelidir. Ayrıca kısıtlama olsa bile şüphelinin kendi ifade tutanağı, bilirkişi raporları ve hazır bulunmaya yetkili olduğu işlemlerin tutanakları kapsam dışındadır CMK m. 153/3. İddianame kabul edildikten sonra kısıtlama son bulur ve dosyanın tamamı incelenebilir CMK m. 153/4.
İtirazın doğru mercie yapılması. Çağlayan gibi çok daireli adliyelerde bu teknik ama belirleyici bir noktadır. Sulh ceza hâkimliği kararlarına itiraz kural olarak numara bakımından onu izleyen hâkimliğe yapılır; buna karşılık tutuklama ve adli kontrole ilişkin sulh ceza hâkimliği kararlarına itirazı, o yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler CMK m. 268/3. Asliye ceza kararlarına itiraz ise ağır ceza mahkemesine gider. Süre, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki haftadır CMK m. 268/1.
Tutuklama yerine ne istenebilir. Sorguya çıkmadan önce hazırlanması gereken şey yalnızca olayın anlatımı değildir. Sabit ikamet, çalışma durumu, aile bağları ve varsa sağlık durumuna ilişkin belgeler, adli kontrol talebinin somut dayanağını oluşturur. Bu belgeler sorgudan sonra sunulduğunda etkisi azalır.
İhbar, şikâyet veya yakalama ile başlar. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı bir soruşturma numarası açar. Kolluk delilleri toplar; hâkim kararı gereken işlemler için sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Gözaltı süresi, yol süresi hariç yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; toplu olarak işlenen suçlarda savcı bu süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir CMK m. 91.
Savcılık yeterli şüpheye ulaşırsa iddianame düzenler ve görevli mahkemeye gönderir. Mahkeme iddianameyi kabul ettiği anda kovuşturma başlar; müdafiin dosya inceleme yetkisi de bu tarihten itibaren tam olarak işler CMK m. 153/4. Kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse dosya kapanır ve bu karara itiraz yolu açıktır.
Duruşmalar görevli mahkemede yapılır. Tutuklu dosyalarda duruşma aralıkları daha kısadır ve her celse tutukluluk yeniden değerlendirilir. Tutuklu başka ildeki veya ilçedeki bir ceza infaz kurumundaysa duruşmaya ses ve görüntü sistemi üzerinden katılım gündeme gelebilir.
Mahkeme beraat, mahkûmiyet, düşme veya diğer hükümlerden birini kurar. Hüküm açıklandığında kanun yoluna başvuru süresi ve şekli tutanağa geçirilir. Bu anda not alınması gereken şey, sürenin ne zaman başladığıdır.
İlk derece kararlarına karşı istinaf yolu işler; dosya İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi'nin ilgili ceza dairesine gider. Kanunda öngörülen hâllerde temyiz mümkündür. Süre kaçırıldığında esasa ilişkin en güçlü savunma bile incelenmez; bu nedenle takvim, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren takip edilmelidir.
İstanbul tek bir adliye ile yönetilmez. Avrupa ve Anadolu yakası ayrı adliye düzenlerine sahiptir ve her yakada birden çok adliye vardır. Kural basittir: dosya, suçun işlendiği yerin bağlı olduğu adliyede görülür CMK m. 12. Bugünkü genel dağılım şöyledir:
İki noktaya dikkat edin. Birincisi, ağır ceza mahkemelerinin yargı çevresi daha geniştir: küçük bir ilçe adliyesinde asliye ceza yargılaması görülürken, aynı olayın ağır ceza boyutu merkez adliyeye taşınabilir. İkincisi, bu liste idari kararlara dayanır ve değişir. Elinizde bir tebligat varsa üzerindeki adliye ve mahkeme adı bağlayıcıdır; yoksa dosyanın hangi adliyede olduğu e-Devlet üzerinden görülebilir.
Konum ve ulaşım. Adliye, Şişli'de Abide-i Hürriyet Caddesi üzerindedir. Metro ile gelenler için M7 hattının Çağlayan istasyonu binaya en yakın duraktır ve çıkışlarından biri doğrudan Abide-i Hürriyet Caddesi'ne açılır. Metrobüsle gelenler Çağlayan durağında inip üst geçitten karşıya geçer; iki durak arasında doğrudan aktarma yoktur, yaklaşık beş yüz metrelik bir yürüyüş vardır. Duruşma saatinden en az yarım saat önce binada olmakta fayda var; giriş kontrollerinde ve asansörlerde yoğun saatlerde ciddi bekleme olur.
Girişte ne olur. Bina girişinde kimlik kontrolü ve X-ray araması yapılır. Kimliğinizi yanınıza almadan gelmeyin. Duruşma salonunuzun bulunduğu blok ve kat, tebligatınızdaki mahkeme adından anlaşılır; mahkeme numarası ile dosya esas numarasını birlikte not edin. Duruşma günü ve saati e-Devlet üzerinden de teyit edilebilir.
Dosya inceleme. Soruşturma dosyaları savcılık kaleminden, dava dosyaları ilgili mahkeme kaleminden incelenir. Müdafi soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız alabilir CMK m. 153/1. Aynı haklardan suçtan zarar görenin vekili de yararlanır CMK m. 153/5. Kısıtlama kararı varsa elektronik erişim kapanır; bu durumda kararın kapsamı ve dayanağı ayrıca değerlendirilmelidir.
Tutuklu dosyalar. Avrupa yakasındaki dosyalarda tutuklananlar çoğunlukla Silivri'deki Marmara Ceza İnfaz Kurumları Kampüsü'nde veya Esenler'deki Metris'te barındırılır; kadın tutuklular için Bakırköy'deki kurum kullanılır. Hangi kuruma yerleştirileceği idari bir karardır ve dosyanın hangi adliyede görüldüğünden bağımsızdır. Görüş ve vekâlet işlemleri için kurumun kendi düzenine bakmak gerekir.
Kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir (CMK m. 12). Olay Kadıköy'de gerçekleştiyse dosya İstanbul Anadolu Adliyesi'nde görülür; oturduğunuz ilçe bunu değiştirmez. Bilişim sistemi ya da banka veya kredi kartı araç olarak kullanılmışsa mağdurun yerleşim yeri mahkemeleri de yetkilidir; bu tür dosyalarda iki adliye birden yetkili olabilir.
Sulh ceza hâkimliği dava görmez; soruşturmada hâkim kararı gereken işleri yapar ve bunlara yapılan itirazları inceler (5235 sayılı Kanun m. 10). Gözaltına alınan kişi bırakılmazsa kanuni sürelerin sonunda sulh ceza hâkimi önüne çıkarılıp sorguya çekilir ve sorguda müdafi de hazır bulunur (CMK m. 91/7). İş yoğunluğu nedeniyle birden fazla hâkimlik kurulur; nöbet düzeni adliyenin kendi iç dağıtımına göre işler.
Ölçüt, alacağınız ceza değil suçun kanuni cezasının üst sınırıdır. Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar ile kanunda ayrıca sayılan suçlar ağır ceza mahkemesindedir (5235 sayılı Kanun m. 12). Bunların dışında kalan işlere asliye ceza mahkemesi bakar (m. 11). Yargılama sırasında görevin değiştiği anlaşılırsa mahkeme dosyayı görevli mahkemeye gönderir (CMK m. 5).
Hayır. Kısıtlama ancak soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse ve CMK m. 153/2'de tek tek sayılan suçlarda hâkim kararıyla verilebilir. Kısıtlama olsa dahi şüphelinin ifade tutanağı, bilirkişi raporları ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu işlemlere ilişkin tutanaklar kapsam dışındadır (m. 153/3). İddianamenin kabulünden sonra ise dosyanın tamamı incelenebilir (m. 153/4).
Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin kararlarına yapılan itirazları, yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK m. 268/3-b). Sulh ceza hâkimliğinin diğer kararlarına itiraz ise kural olarak numara bakımından onu izleyen hâkimliğe yapılır. İtiraz süresi, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki haftadır.
Usulüne uygun çağrıya rağmen gelmemek, zorla getirme veya yakalama emri düzenlenmesine yol açabilir. Yakalama emri üzerine yakalanan kişi en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılır; bu mümkün değilse aynı süre içinde ses ve görüntü sistemi üzerinden sorgusu yapılır (CMK m. 94). Mazeretiniz varsa duruşma gününden önce belgesiyle birlikte mahkemeye bildirilmesi gerekir.
Anadolu yakasının tamamına bakan adliye. Kapsadığı ilçeler, ağır ceza ve asliye ceza düzeni, gözaltı ve nöbetçi mahkeme işleyişi.
Sayfaya gitAvrupa yakasının ikinci büyük adliyesi. Kapsadığı ilçeler, ağır ceza daireleri, Metris ve Bakırköy ceza infaz kurumlarıyla ilişkisi.
Sayfaya gitGözaltı süreleri, uzatma, sulh ceza hâkimine başvuru ve ifade öncesinde yapılması gerekenler.
Sayfaya gitTutuklama şartları, adli kontrol alternatifleri, itiraz mercii ve süreleri.
Sayfaya gitİlgili sayfalar
Kartal'daki bina, Anadolu yakasının merkez adliyesidir.
Sayfaya git
Bakırköy, Avrupa yakasının ikinci büyük ceza adliyesidir.
Sayfaya git
Gözaltı, cezalandırma değil bir soruşturma tedbiridir ve kanunla saatlere bağlanmıştır.
Sayfaya git
Dosyanızın konusu belliyse doğrudan ilgili suç sayfasına gidebilirsiniz. Tüm çalışma alanları
Elinizdeki tebligat, ifade daveti veya sorgu tutanağıyla birlikte arayın. İlk konuşmada dosyanın hangi adliyede ve hangi aşamada olduğunu, bir süre baskısı bulunup bulunmadığını ve önünüzdeki seçenekleri açık şekilde konuşalım.
