Kaçakçılık Suçları

Suçun tanımı ve kanuni dayanağı

5607 sayılı Kanun tek bir "kaçakçılık suçu" tanımlamaz. Kanun'un 3. maddesi, birbirinden farklı yirmiden fazla fiili ayrı fıkralarda düzenler. Bu yüzden bir kaçakçılık dosyasında ilk sorulacak soru "kaçakçılık mı" değil, "hangi fıkra" sorusudur. Ceza aralığı, etkin pişmanlıktan yararlanma imkânı ve müsaderenin kapsamı fıkradan fıkraya değişir.

Gümrük kaçakçılığı

Kanun'un çekirdeği burasıdır. Eşyayı gümrük işlemlerine hiç tabi tutmadan ülkeye sokmak ile eşyayı beyan edip fakat aldatıcı işlem ve davranışlarla gümrük vergilerini kısmen veya tamamen ödememek, iki ayrı fıkrada düzenlenir m. 3/1 m. 3/2. Birincisi kaçak geçiştir, ikincisi belge ve beyan üzerinden yürüyen bir hiledir. Ayrıca ithali kanunen yasak eşyayı ülkeye sokmak m. 3/7, ihracı yasak eşyayı ülkeden çıkarmak m. 3/8 ve gerçekleşmemiş ihracatı gerçekleşmiş gibi göstererek teşvik ya da parasal iadeden yararlanmak m. 3/9 ayrı suç tipleridir.

Kanun ayrıca suça iştirak etmemiş olsa bile kaçak eşyayı bu özelliğini bilerek ve ticari amaçla satın alan, satışa arz eden, satan, taşıyan veya saklayan kişiyi de cezalandırır m. 3/5. Uygulamada nakliyeciler, depo sahipleri ve perakendeciler çoğunlukla bu fıkradan yargılanır. Buradaki iki kelime kritiktir: bilerek ve ticari amaçla.

Akaryakıt kaçakçılığı

Akaryakıt için Kanun ayrı bir rejim kurmuştur. Ulusal marker uygulamasına tabi olup EPDK'nın belirlediği seviyenin altında marker içeren ya da hiç içermeyen akaryakıtı ticari amaçla üretmek, bulundurmak, nakletmek, satışa arz etmek, satmak veya bu özelliğini bilerek ticari amaçla satın almak m. 3/11 kapsamındadır ve iki yıldan beş yıla kadar hapis ile yirmi bin güne kadar adli para cezası gerektirir. EPDK izni olmadan solvent, madeni yağ, baz yağ ve benzeri ürünlerden akaryakıt üretmek m. 3/12, boru hatlarından, depolardan veya kuyulardan hukuka aykırı olarak alınan ürünleri satmak ya da taşımak m. 3/13, kaçak akaryakıt elde etmeye yarayacak sabit veya seyyar tank ve düzenek bulundurmak m. 3/14 aynı ceza aralığındadır.

Tütün ve alkol kaçakçılığı

Bandrol düzeni burada belirleyicidir. Bandrol, etiket, hologram, pul veya damganın taklidini imal etmek ya da bunları bilerek bulundurmak, nakletmek, satmak m. 3/16; bandrolsüz ya da taklit bandrollü tütün mamulü, makaron, yaprak sigara kâğıdı, etil alkol, metanol ve alkollü içkileri ticari amaçla üretmek, bulundurmak, nakletmek, satmak veya bilerek ticari amaçla satın almak m. 3/18 üç yıldan altı yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası gerektirir. Doldurulmuş makaron satışı m. 3/20 ve Tarım ve Orman Bakanlığından yetki belgesi almadan tütün ticareti yapmak m. 3/21 da ayrıca düzenlenmiştir.

Ceza ve nitelikli hâller

Kaçakçılık dosyalarında ceza, temel fıkradaki aralığın üzerine binen artırım ve indirim mekanizmalarıyla şekillenir. Üç mekanizma dosyanın sonucunu belirler.

• Eşyanın türü. Suç konusu eşya akaryakıt ile tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, etil alkol, metanol veya alkollü içkilerden ise, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır ve bu artırım sonucu verilecek ceza üç yıldan az olamaz m. 3/10. Bu, Kanun'un en sert kuralıdır: aynı fiil, konusu sigara olduğunda çok daha ağır bir sonuca bağlanır.
• Eşyanın değeri. Değer fahiş ise ceza yarısından bir katına kadar artırılır; hafif ise yarısına kadar, pek hafif ise üçte birine kadar indirilir m. 3/23. Kanun bu üç kavramı tanımlamaz; takdir mahkemededir. Bu yüzden gümrüklenmiş değerin doğru hesaplanması savunmanın merkezindedir.
• Teşebbüs. Kanun'un en çok şaşırtan hükmü budur: m.3'te tanımlanan fiiller teşebbüs aşamasında kalmış olsa bile tamamlanmış gibi cezalandırılır m. 3/22. Yani "eşya sınırdan geçmedi, gümrükte yakalandı" savunması cezayı kendiliğinden indirmez.

Etkin pişmanlık — dosyanın kaderini belirleyen madde

5607 m.5 iki ayrı etkin pişmanlık yolu tanır ve bunlar birbirinden tamamen farklıdır.

Birincisi, ihbar yoluyla. Suça iştirak etmiş bir kişi, resmî makamlar olayı haber almadan önce fiili, diğer failleri ve kaçak eşyanın saklandığı yerleri ilgili mercie bildirirse ve bu bilgi faillerin yakalanmasını ya da eşyanın ele geçirilmesini sağlarsa, hakkında hiç ceza verilmez. Olay haber alındıktan sonra fiilin bütünüyle ortaya çıkmasına hizmet ve yardım eden kişinin cezası ise üçte iki oranında indirilir m. 5/1.

İkincisi, ödeme yoluyla. M.3/7 (ithali yasak eşya) hariç olmak üzere, m.3'teki suçlardan birini işlemiş kişi, suç konusu eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı kadar parayı Devlet Hazinesine öderse:

• Soruşturma evresi sona erinceye kadar ödemişse ceza yarı oranında indirilir m. 5/2-a.
• Kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödemişse ceza üçte bir oranında indirilir m. 5/2-b.

Aradaki fark, aynı parayı birkaç ay önce ya da sonra ödemenin cezada yarattığı farktır. Kanun bu nedenle savcıya, soruşturma aşamasında şüpheliye bu imkânı ihtar etme yükümlülüğü yükler; ihtar yapılmamışsa kovuşturmada hâkim tarafından sanığa yapılır. Uygulamada bu ihtarın yapılıp yapılmadığı, yapıldıysa ne zaman yapıldığı sık sık dosyada tartışılır.

Önemli bir sınır vardır: bu ödeme yolu mükerrirler hakkında ve suçun bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde uygulanmaz m. 5/3. Dosyaya bir örgüt iddiası eklendiğinde, sanığın elindeki en güçlü indirim aracı kapanır. Bu yüzden örgüt nitelendirmesine yapılan itiraz, kaçakçılık dosyalarında yalnızca teorik bir tartışma değildir — doğrudan ceza miktarını değiştirir. Bu konuda suç örgütü kurma ve üye olma sayfasına bakabilirsiniz.

Araç müsaderesi

Kaçak eşya taşıyan araç kendiliğinden müsadere edilmez. m. 13/1 üç koşuldan en az birinin gerçekleşmesini arar: eşyanın suçun işlenmesini kolaylaştıracak ya da fiilin ortaya çıkmasını engelleyecek şekilde özel olarak hazırlanmış gizli tertibatta saklanmış olması; kaçak eşyanın araç yüküne göre miktar veya hacim olarak tamamını ya da ağırlıklı bölümünü oluşturması veya naklinin bu aracın kullanılmasını gerekli kılması; ya da eşyanın Türkiye'ye girmesi veya çıkması yasak yahut toplum ve çevre sağlığı bakımından zararlı maddelerden olması. Üçü de yoksa aracın iadesi talep edilir. Ayrıca m. 13/2, etkin pişmanlık nedeniyle ceza verilmemesinin suç konusu eşyanın müsaderesine engel olmadığını söyler: ödeme yapılsa da kaçak eşya geri gelmez.

Uygulamada en sık karşılaşılan durumlar