Sosyal Medya Üzerinden İşlenen Suçlar

Suçun tanımı ve kanuni dayanağı

Bir paylaşımın hangi suçu oluşturduğu, içeriğin ne söylediğine ve neyi ifşa ettiğine göre değişir. Uygulamada en sık karşılaşılan dört başlık şunlardır.

Hakaret — TCK m. 125

Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle saldırmak hakarettir. Kanun sosyal medya için doğrudan iki hüküm içerir: fiilin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi hâlinde aynı cezaya hükmolunur (m. 125/2) — yani özel mesaj da kapsamdadır. Hakaretin alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda biri oranında artırılır (m. 125/4); herkese açık bir gönderi bu kapsamda değerlendirilir. Mağdurun gıyabında yapılan hakaretin cezalandırılabilmesi için ise fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmiş olması gerekir.

Tehdit — TCK m. 106

Kişinin kendisinin veya yakınının hayatına, vücut ya da cinsel dokunulmazlığına yönelik saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit m. 106/1 kapsamındadır; suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde alt sınır dokuz aydan az olamaz. Malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratma veya sair bir kötülük etme biçimindeki tehdit ise şikâyete bağlıdır ve daha hafif cezayı gerektirir. Tehdidin, kişinin kendisini tanınmayacak bir hâle koyması suretiyle ya da birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza iki yıldan yedi yıla çıkar (m. 106/2). Anonim ya da sahte hesaptan gönderilen tehdidin bu fıkraya girip girmediği uygulamada tartışılan bir konudur ve dosyanın ağırlığını doğrudan belirler.

Özel hayatın gizliliği ve haberleşme — TCK m. 132, 134

Özel hayatın gizliliğini ihlal m. 134/1 kapsamındadır; ihlal görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle gerçekleşmişse ceza bir kat artırılır. Özel hayata ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa etmek ise m. 134/2 ile ayrıca ve daha ağır biçimde cezalandırılır; basın ve yayın yoluyla yayımlanmada da aynı ceza uygulanır. Yazışmalar bakımından ayrı bir madde vardır: haberleşmenin gizliliğini ihlal m. 132/1, bu içerikleri hukuka aykırı ifşa m. 132/2, kendisiyle yapılan yazışmanın içeriğini karşı tarafın rızası olmaksızın alenen ifşa etmek ise m. 132/3 kapsamındadır. Bu son fıkra, "bana yazdı, ekran görüntüsünü paylaştım" durumunun neden başlı başına bir suç olabildiğini açıklar.

Kişisel veriler — TCK m. 135, 136

Kişisel verileri hukuka aykırı olarak kaydetmek m. 135 kapsamındadır; veri siyasi, felsefi veya dini görüşe, ırki kökene, ahlaki eğilime, cinsel yaşama, sağlık durumuna ya da sendikal bağlantıya ilişkinse ceza yarı oranında artırılır. Kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına vermek, yaymak veya ele geçirmek ise m. 136 kapsamındadır. Bir kişinin telefon numarasını, adresini, kimlik bilgisini veya iş yerini sosyal medyada paylaşmak — uygulamada "ifşa" denen davranış — bu madde kapsamında değerlendirilir.

Şikâyet bakımından önemli ayrım: TCK m. 139 uyarınca bu bölümdeki suçlardan yalnızca kişisel verilerin kaydedilmesi (m. 135), verilerin hukuka aykırı olarak verilmesi veya ele geçirilmesi (m. 136) ve verileri yok etmeme şikâyete bağlı değildir. Yani m. 132 ve m. 134 için şikâyet gerekir; m. 136 için savcılık kendiliğinden harekete geçer ve şikâyetten vazgeçme dosyayı düşürmez.

Israrlı mesaj ve takip davranışları ise ayrı iki maddeye girer: kişilerin huzur ve sükununu bozma (m. 123) ve ısrarlı takip (m. 123/A). İkincisi, haberleşme araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak ısrarla temas kurmaya çalışmayı da kapsar ve altı aydan iki yıla kadar hapis gerektirir. Bu suçta da uzlaştırma yoluna gidilemez.

Ceza ve nitelikli hâller

• m. 125/1 — hakaret: üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası.
• m. 125/4 — alenen işlenmesi: ceza altıda biri oranında artırılır.
• m. 106/1 — tehdit: altı aydan iki yıla kadar hapis; kadına karşı işlenmesi hâlinde alt sınır dokuz aydan az olamaz.
• m. 106/2 — nitelikli tehdit: iki yıldan yedi yıla kadar hapis.
• m. 132/3 — kendisiyle yapılan yazışmayı alenen ifşa: bir yıldan üç yıla kadar hapis.
• m. 134/1 — özel hayatın gizliliğini ihlal: bir yıldan üç yıla kadar hapis; kayda alma suretiyle işlenirse ceza bir kat artırılır.
• m. 134/2 — özel hayata ilişkin görüntü veya sesin ifşası: iki yıldan beş yıla kadar hapis.
• m. 136/1 — kişisel verileri verme, yayma veya ele geçirme: iki yıldan dört yıla kadar hapis.
• m. 123/A — ısrarlı takip: altı aydan iki yıla kadar hapis.

Uygulamada en sık karşılaşılan durumlar

Savunmada ve müşteki vekilliğinde nelere bakılır

1. Hesap gerçekten faile mi ait?

Bu dosyaların çoğu tek bir soruya bakar: o hesabı kim kullanıyordu? Savcılık, platformdan ve erişim sağlayıcılardan istenen kayıtlarla IP-abone eşleştirmesi yapar. Ancak IP adresi bir aboneliğe işaret eder, bir kişiye değil. Operatörler birden çok aboneyi aynı dış IP üzerinden taşıyabildiği için tek başına IP yetmez; port bilgisi ve saniye hassasiyetinde zaman damgası da gerekir. Aynı evde, aynı ofiste ya da paylaşılan bir bağlantıda kaç kişi olduğu ayrıca sorulur. Erişim sağlayıcılar trafik bilgilerini yönetmelikte belirlenen süre kadar saklar (5651 sayılı Kanun m. 6); bu süre sınırsız değildir, dolayısıyla geç yapılan bir şikâyette kayıt hiç bulunamayabilir.

2. İçerik dosyaya nasıl girdi?

Şikâyet çoğu zaman bir ekran görüntüsüyle yapılır. Ekran görüntüsü kolay üretilebilir bir belgedir ve tek başına içeriğin gerçekten yayımlandığını ispatlamaz. Müşteki tarafta doğru adım, içerik silinmeden önce URL'siyle birlikte noter aracılığıyla tespit ettirmektir. Savunma tarafında ise ham kaydın ve platform yanıtının dosyada bulunup bulunmadığı kontrol edilir.

3. Süre kaçtı mı?

Şikâyete bağlı suçlarda süre altı aydır ve fiili ve faili öğrendiğiniz günden başlar (TCK m. 73). Hakarette buna ek bir üst sınır getirilmiştir: şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Yıllar önce paylaşılmış bir gönderiyi yeni fark etmiş olmak bu iki yıllık sınırı durdurmaz. Buna karşılık m. 136 gibi şikâyete bağlı olmayan suçlarda bu süre işlemez; orada dava zamanaşımı geçerlidir.

4. İfade özgürlüğü sınırı ve eleştiri

Ağır, kaba ve nezaketsiz bir ifade her zaman hakaret değildir. Kamuya mal olmuş kişilere yöneltilen, olgusal bir temeli bulunan ve tartışmanın bağlamı içinde kalan sert eleştiri ile onur ve saygınlığa doğrudan saldırı ayrımı bu dosyalarda esaslı savunmadır. Değerlendirme paylaşımın tamamına, kime ve neye cevaben yazıldığına ve tartışmanın seyrine bakılarak yapılır; tek bir kelimenin sözlük anlamı üzerinden değil.

5. Hangi maddeden yargılanıyorsunuz?

Aynı paylaşım için m. 125, m. 132, m. 134 ve m. 136 aynı anda gündeme gelebilir. Bunların şikâyete bağlı olup olmadığı, uzlaştırma ve önödeme kapsamına girip girmediği, ceza aralıkları birbirinden farklıdır. İddianamedeki nitelendirmenin doğruluğu, dosyanın nasıl biteceğini büyük ölçüde belirler.

6. İçeriği durdurmak: hangi yol açık?

Bu, mağdur tarafında en çok yanlış bilinen konudur. Üç ayrı yol vardır ve hepsi her içerik için işlemez.

• Özel hayatın gizliliği ihlali varsa: 5651 sayılı Kanun m. 9/A ile doğrudan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığına başvurulur. Başvuruda ihlale neden olan yayının tam adresi (URL), hangi açılardan hakkın ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimliği ispatlayacak bilgiler bulunmalıdır; eksikse talep işleme konulmaz. Erişim sağlayıcılar tedbiri derhâl, en geç dört saat içinde uygular. Ancak talep sahibi, talepte bulunduğu saatten itibaren 24 saat içinde talebini sulh ceza hâkiminin kararına sunmak zorundadır; hâkim en geç 48 saat içinde karar verir, aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar. Bu 24 saatlik süre kaçırıldığında engelleme kalkar ve içerik yeniden erişilebilir hâle gelir.
• Katalog suç oluşturan içerikler için: 5651 sayılı Kanun m. 8'de sayılan suçlar (çocukların cinsel istismarı, müstehcenlik, fuhuş, kumar oynanması için yer ve imkân sağlama, uyuşturucu kullanımını kolaylaştırma ve diğerleri) bakımından içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme karar verir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı karar verebilir; bu karar 24 saat içinde hâkim onayına sunulur.
• Yalnızca kişilik hakkı ihlali varsa: burada dikkatli olmak gerekir. 5651 sayılı Kanun'un bu durumu düzenleyen 9. maddesi, Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli, E. 2020/76, K. 2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Dolayısıyla eskiden yaygın biçimde kullanılan "kişilik haklarım ihlal edildi, sulh ceza hâkimliğinden erişim engelleme kararı alalım" yolu artık bu maddeye dayandırılamaz. İçeriğin niteliğine göre ceza soruşturması kapsamındaki koruma tedbirleri ya da hukuk yargılamasındaki tedbir yolları değerlendirilir. Bu nokta hâlâ birçok kaynakta eski hâliyle anlatıldığı için, elinizdeki bilginin güncel olup olmadığını mutlaka teyit ettirin.

7. Uzlaştırma mı, önödeme mi?

Hakaret ve ısrarlı takip suçlarında uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m. 253/3). Buna karşılık hakaret, TCK m. 75'te sayılan önödeme kapsamına alınmıştır — kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hâli hariç. Tehdit suçunun birinci fıkrası ile m. 134 gibi şikâyete bağlı suçlar uzlaştırma kapsamındadır; m. 136 değildir. Bu ayrım, dosyanın iddianameye gitmeden bitip bitmeyeceğini belirler.

Süreç nasıl işler

Sık sorulan sorular