Tehdit ve Şantaj Suçları

Suçun tanımı ve kanuni dayanağı

Tehdit, kanunda hürriyete karşı suçlar arasında düzenlenmiştir. Korunan değer, kişinin karar verme ve hareket etme özgürlüğü ile iç huzurudur. Fail bir kötülüğü haber verir; mağdur bu haber nedeniyle korkar ve davranışını değiştirir.

Kanun tehdidi konusuna göre ikiye ayırır. Tehdit, kişinin kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelikse ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir. Buna karşılık tehdit, malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratma veya sair bir kötülük etme biçimindeyse ceza iki aydan altı aya kadar hapis veya adlî para cezasıdır ve soruşturma yalnızca mağdurun şikâyeti üzerine yapılır. Bu ayrım, uygulamada dosyanın kaderini belirleyen ilk sorudur.

Şantaj ise farklı bir mantığa dayanır. TCK m. 107/1, hakkı olan veya yükümlü olduğu bir şeyi yapacağından ya da yapmayacağından bahisle bir kimseyi kanuna aykırı veya yükümlü olmadığı bir şeyi yapmaya, yapmamaya ya da haksız çıkar sağlamaya zorlayan kişiyi cezalandırır. Burada failin haber verdiği şey tek başına hukuka aykırı değildir: şikâyet etmek, alacağını icraya vermek, bir durumu ilgililere bildirmek herkesin hakkıdır. Suç, bu hakkın karşı tarafı sıkıştırmak için pazarlık aracına dönüştürülmesinden doğar.

TCK m. 107/2 ayrı bir şantaj biçimi tanımlar: kendisine veya başkasına yarar sağlamak maksadıyla, bir kişinin şeref veya saygınlığına zarar verecek nitelikteki hususların açıklanacağı ya da isnat edileceği tehdidinde bulunmak. Özel görüntü ve yazışmaların yayınlanacağı söylenerek para veya başka bir çıkar istenen dosyalar tipik olarak bu fıkraya girer.

Son olarak TCK m. 111, tehdit, şantaj, cebir veya kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarının işlenmesi sonucunda yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunacağını düzenler. Ticari ilişkiden doğan dosyalarda bu hüküm gözden kaçırılmamalıdır.

Ceza ve nitelikli hâller

Tehdidin nitelikli hâlleri TCK m. 106/2'de sayılmıştır. Tehdidin silahla; kişinin kendisini tanınmayacak bir hâle koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle; birden fazla kişi tarafından birlikte; ya da var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak işlenmesi hâlinde ceza iki yıldan yedi yıla kadar hapistir. Bu, temel hâle göre çok ciddi bir sıçramadır ve tutuklama tartışmasını fiilen bu fıkra açar.

«Silah» kavramı sanılandan geniştir. TCK m. 6/1-f silah deyimine ateşli silahları, patlayıcı maddeleri, saldırı ve savunmada kullanılmak üzere yapılmış her türlü kesici, delici veya bereleyici aleti, saldırı ve savunma amacıyla yapılmış olmasa bile fiilen saldırı ve savunmada kullanılmaya elverişli diğer şeyleri ve belirli kimyasal, biyolojik, nükleer maddeleri dâhil eder. Dördüncü bent nedeniyle sopa, demir çubuk ya da mutfak bıçağı gibi nesneler de somut olayda silah sayılabilir; bu, savunmanın ayrıca ele alması gereken bir noktadır.

TCK m. 106/3 uyarınca, tehdit amacıyla kasten öldürme, kasten yaralama veya malvarlığına zarar verme suçu işlenirse ayrıca bu suçlardan da ceza verilir. Yani «korkutmak için camını kırdım» savunması, tehdit cezasını ortadan kaldırmaz; üstüne ikinci bir suç ekler.

Şantajda ceza bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasıdır. Buradaki «ve» önemlidir: hapis ile adlî para cezası seçimlik değildir, birlikte hükmolunur.

Uygulamada en sık karşılaşılan durumlar

İstanbul'da bu dosyalar nerede görülür

Hem tehdit hem şantaj, ceza üst sınırları itibarıyla asliye ceza mahkemesinin görev alanındadır. 5235 sayılı Kanun m. 12'ye göre ağır ceza mahkemesi, kural olarak on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara bakar; m. 106/2'deki yedi yıllık üst sınır ve m. 107'deki üç yıllık üst sınır bu eşiğin altındadır. Şüpheli on sekiz yaşından küçükse dosya çocuk mahkemesinde görülür 5395 s. K. m. 26.

Buna karşılık tutuklama talebi sulh ceza hâkimliğine götürülür ve İstanbul'da bu, dosyanın açıldığı adliyenin nöbetçi sulh ceza hâkimliğidir. Gözaltına alınan bir kişi, savcılık ifadesinden sonra aynı adliye binasındaki hâkimliğe sevk edilir. Tehdidin temel şeklinde ceza aralığı düşük olduğu için tutuklama tartışması pratikte m. 106/2 iddiasının bulunduğu dosyalarda gerçek anlamda gündeme gelir.

İstanbul'da birbirinden bağımsız adlî yargı çevreleri vardır: İstanbul Adliyesi (Çağlayan), İstanbul Anadolu Adliyesi (Kartal), Bakırköy, Büyükçekmece, Silivri ve Gaziosmanpaşa. Yetki kuralı CMK m. 12/1 uyarınca suçun işlendiği yer mahkemesidir. Yüz yüze yaşanan bir olayda bu, olayın geçtiği ilçenin bağlı olduğu adliyedir: Beşiktaş'taki bir olay Avrupa yakasında, Ataşehir'deki bir olay Anadolu yakasında yürür.

Mesajla, aramayla veya sosyal medya üzerinden yapıldığı ileri sürülen tehditlerde tablo değişir. CMK m. 12/6, bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemelerinin de yetkili olduğunu düzenler. Bu nedenle Üsküdar'da oturan bir kişiye Esenyurt'tan gönderilen mesaj nedeniyle dosya İstanbul Anadolu'da açılabilir. Şüpheli tarafındaysanız, kendi ilçenizden çok uzaktaki bir adliyeye çağrılmanız bu kuralın sonucudur ve tek başına bir usulsüzlük göstermez.

Uzlaştırma bakımından pratik bir bilgi: CMK m. 253/24 uyarınca her Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde bir uzlaştırma bürosu kurulur. İstanbul'un altı ayrı adliyesinin her birinde bu büro çalışır ve dosyanız hangi başsavcılıktaysa süreç orada yürür. Uzlaştırmacının aradığı numarayı bilmediğiniz için açmamanız, teklifin yedi günlük süre içinde reddedilmiş sayılmasına yol açabilir. Adres ve telefon bilgilerinizin dosyada güncel olması bu nedenle önemlidir.