Adli Kontrolün Kaldırılması Talebi

Tam olarak neyi talep ediyorsunuz?

Uygulamada her şeye "kaldırma talebi" deniyor. Oysa CMK m. 110/2 hâkime dört ayrı yetki verir ve hangisini istediğinizi baştan seçmek işinizi kolaylaştırır:

• Bütünüyle kaldırma. Adli kontrol tedbiri tamamen sona erer; hiçbir yükümlülük kalmaz.
• Kısmen kaldırma. Kararda birden çok bent işaretlendiyse yalnızca birinin kaldırılmasını isteyebilirsiniz. Örneğin imza devam etsin, yurt dışı yasağı kalksın.
• Değiştirme. Yükümlülük sürer ama içeriği değişir: imza sıklığının azaltılması, imza yerinin taşındığınız ile alınması gibi.
• Geçici muafiyet. Yükümlülük yerinde kalır, belirli bir dönem için askıya alınır. Tek seferlik zorunlu bir yurt dışı seyahati veya tedavi için tipik yoldur.

"Her şey kalksın" demek yerine "şu bent kalksın, diğerlerine uymaya devam edeceğim" demek çoğu dosyada daha gerçekçi bir istektir.

Ne zaman talep edilir, beklemek gerekir mi?

Kanun bir bekleme süresi öngörmez. m. 111/1 talebi herhangi bir zaman şartına bağlamaz; kararın verildiği gün de istenebilir, aylar sonra da. Ancak ne zaman sorusunun pratik cevabı takvimde değil dosyadadır: talebin kabul edilme ihtimali, kararın dayandığı gerekçenin zayıfladığı anda yükselir.

Doğal eşikler şunlardır: tanıkların dinlenmesi, iddianamenin kabulü, bilirkişi raporunun dosyaya girmesi, el konulan cihazın incelemesinin bitmesi. Adli kontrol, m. 109/1 gereği tutuklama sebeplerinin varlığı hâlinde tutuklamanın yerine geçen bir tedbirdir. Tutuklama sebeplerinin dayanağı ortadan kalkıyorsa, tedbirin dayanağı da zayıflar.

Ayrıca kendiliğinden işleyen bir denetim vardır. CMK m. 110/4, adli kontrol yükümlülüğünün devamının gerekip gerekmeyeceği hususunda en geç dört aylık aralıklarla karar verilmesini emreder: soruşturmada Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturmada resen mahkeme. Bu inceleme sizin talebinizin yerine geçmez.

Hangi gerekçeler gerçekten işe yarar?

Dilekçenin gücü, kararın kendi gerekçesine cevap vermesinden gelir. Önce karar metnini okuyun: hâkim hangi tutuklama sebebini yazmış? Kaçma şüphesi mi, delilleri karartma ihtimali mi? Talebiniz o cümleyi hedef almalıdır.

Yalnızca yurt dışı yasağının kaldırılmasını istiyorsanız, gerekçenin de ona özgü olması gerekir: davetiye, iş sözleşmesi, tedavi randevusu, öğrenim kaydı, yakının hastalığı. Bu tedbirin kapsamını ve pasaport tarafındaki sonuçlarını yurt dışı yasağı ve pasaport tahdidi sayfasında ayrıca ele aldık.

Talep hangi mercie verilir?

Merci, dosyanın hangi evrede olduğuna göre değişir.

• Soruşturma evresi. CMK m. 110/1 uyarınca adli kontrol kararını, Cumhuriyet savcısının istemi ve sulh ceza hâkiminin kararıyla verilir. Kaldırma talebi de bu yapı içinde ilerler; dilekçe soruşturmayı yürüten Cumhuriyet Başsavcılığına verilir ve karar sulh ceza hâkimliğinden çıkar.
• Kovuşturma evresi. İddianame kabul edilip dava açıldıysa yetki mahkemededir. m. 110/3, 109 uncu madde ile 110 uncu maddenin birinci ve ikinci fıkra hükümlerinin kovuşturma evresinin her aşamasında görevli ve yetkili yargı mercilerince uygulanacağını söyler. Dilekçe, davaya bakan asliye ceza veya ağır ceza mahkemesine verilir.
• Kanun yolu aşaması. m. 109/4, hakkında mahkûmiyet hükmü verilmiş ve istinaf veya temyize başvurulmuş olması hâlinde, UYAP kayıtlarını incelemek suretiyle hükmü veren ilk derece mahkemesinin de adli kontrol kararı verebileceğini düzenler.

Talep verildikten sonra iki şey olur. Önce m. 111/1 gereği Cumhuriyet savcısının görüşü alınır; savcı olumsuz görüş verse dahi karar hâkimindir. Ardından hâkim veya mahkeme beş gün içinde karar verebilir. Duruşma günü beklemeniz gerekmez; talep dosya üzerinden de sonuçlandırılabilir.

Ret kararına itiraz nasıl yapılır?

CMK m. 111/2 nettir: adli kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir. Bu, hem adli kontrol konulmasına hem de kaldırma talebinin reddine karşı yol açar.

Süre ve usul m. 268/1'dedir: itiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie verilecek bir dilekçeyle ya da tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır. Dilekçenin doğrudan üst mercie değil, ret kararını veren hâkimliğe veya mahkemeye verildiğine dikkat edin.

m. 268/2'ye göre kararına itiraz edilen merci, itirazı yerinde görürse kararını kendisi düzeltir. Yerinde görmezse en çok üç gün içinde dosyayı incelemeye yetkili mercie gönderir. İnceleme mercii ise m. 268/3'te sayılıdır:

• Sulh ceza hâkimliğinin adli kontrole ilişkin kararlarına yapılan itirazları, m. 268/3-b uyarınca yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler. Sulh ceza hâkimliği işleri asliye ceza hâkimi tarafından görülüyorsa inceleme yetkisi ağır ceza mahkemesi başkanına aittir.
• Asliye ceza mahkemesi hâkiminin kararlarına karşı itirazları, m. 268/3-c uyarınca yargı çevresinde bulunulan ağır ceza mahkemesi inceler.

Reddedilen bir talep, yeni bir talebi engellemez. Dosyada durum değiştiğinde yeniden başvurabilirsiniz. Ancak aynı dilekçeyi tarih değiştirip tekrar sunmak sonuç getirmez; her talebin dayandığı yeni bir olgu olmalıdır.

Adli kontrol ne kadar sürer, süre uzatılabilir mi?

2021'de eklenen CMK m. 110/A bu tedbire üst sınır getirdi. Kural şudur:

• Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde adli kontrol süresi en çok iki yıldır. Bu süre, zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek bir yıl daha uzatılabilir.
• Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde süre en çok üç yıldır. Zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek uzatılabilir; uzatma süresi toplam üç yılı geçemez.
• Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda uzatma süresi dört yılı geçemez.
• Çocuklar bakımından bu süreler yarı oranında uygulanır.

Uzatma kararı kendiliğinden ve sessizce verilemez: kanun her iki fıkrada da zorunlu hâl ve gerekçe gösterilmesi arıyor. Uzatma kararı elinize geçtiğinde bakılacak ilk şey budur — kararda somut bir zorunluluk anlatılmış mı, yoksa kalıp cümleler mi yazılmış? Gerekçesiz bir uzatma, itirazın en doğrudan konusudur.

Talep sonuçlanana kadar ne yapmalısınız?

Bir de kayıt tutun. İmza tarihlerini, denetimli serbestlik yazışmalarını, tebligatları ve varsa mazeret belgelerini saklayın. Kaldırma talebinin en ikna edici eki çoğu zaman bu dosyadır: yükümlülüğe uyulduğunu gösteren kesintisiz bir kayıt. Sürecin bütününü ve büromuzun bu dosyalardaki çalışma biçimini adli kontrol avukatı sayfasında ayrıntılı anlattık.

Sık sorulan sorular