Çağlayan Adliyesi: Dosya İşlemleri ve Pratik Bilgiler

Gitmeden önce elinizde ne olmalı?

Adliyeye gitmeden önce hazırlanacak şeyler kısadır ama eksiği çok vakit kaybettirir.

Kimlik. Nüfus cüzdanı, kimlik kartı veya pasaport. Bina girişinde kimlik gösterilmeden geçiş yapılmaz. Duruşmaya giriyorsanız salonda da kimliğiniz istenir.

Tebligat veya celp kâğıdı. Üzerinde üç bilgi vardır ve üçü de gereklidir: adliyenin adı, mahkemenin adı ile numarası, dosyanın esas numarası. Sadece "Çağlayan'a gideceğim" demek yeterli değildir; hangi mahkeme, hangi dosya numarası, bunlar not edilmelidir.

Varsa dilekçeniz ve ekleri. Elden vereceğiniz her belgenin bir fazladan örneğini yanınıza alın. Havale görmüş nüshanın sizde kalması, sonradan "verdim–vermedim" tartışmasını bitirir.

Girişte ne oluyor, ne kadar erken gelmeli?

Bina girişinde kimlik kontrolü ve güvenlik araması yapılır. Yoğun saatlerde giriş kapılarında ve asansörlerde ciddi bekleme olur. Duruşma saatinden en az yarım saat önce binada olmak, çoğu zaman gereksiz bir telaşı önler.

Ulaşım için iki yaygın yol var. Metroyla gelenler için M7 hattının Çağlayan istasyonu binaya en yakın duraktır. Metrobüsle gelenler Çağlayan durağında iner ve üst geçitten karşıya geçerek yürür; iki hat arasında doğrudan bir aktarma yoktur.

İçeri girdikten sonra yönünüzü tebligattaki mahkeme adı belirler. Bloklar ve katlar mahkeme türüne göre ayrılmıştır; danışma noktalarına mahkemenin tam adını söylemek, dosya numarasını söylemekten daha hızlı sonuç verir.

Dosyam hangi kalemde: savcılık mı, mahkeme mi?

Bu sorunun cevabı, dosyanızın hangi aşamada olduğunu da söyler.

Soruşturma aşaması. Şikâyet, ihbar veya yakalamayla başlayan dosyaya İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı bir soruşturma numarası verir. Bu aşamada dosya savcılık kalemindedir. Henüz dava açılmamıştır; ortada bir mahkeme ve duruşma günü yoktur.

Kovuşturma aşaması. Savcılık iddianame düzenler ve mahkeme bunu kabul ederse dosya bir esas numarası alır. Artık muhatabınız savcılık kalemi değil, ilgili ceza mahkemesinin kalemidir. Duruşma günü de bu aşamada belirlenir.

Elinizdeki yazıda numaranın önünde hangi ibare varsa aşama odur. "Soruşturma" yazan bir numarayla mahkeme kalemine gitmek ya da tersi, en sık yaşanan boşa yürüyüştür.

Dosyayı kim, nasıl inceleyebilir?

Uygulamada en çok yanlış bilinen konu budur. Ceza dosyasını inceleme yetkisi kişiye değil sıfata bağlıdır.

CMK m. 153/1 uyarınca müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir. Aynı maddenin beşinci fıkrası, bu haklardan suçtan zarar görenin vekilinin de yararlanacağını söyler. Yani ister şüpheli ister müşteki tarafında olun, dosyaya avukatınız aracılığıyla ulaşırsınız. Şüphelinin veya sanığın bizzat dosyayı okuması maddede düzenlenmemiştir.

İnceleme iki şekilde yapılır. Avukatlar kayıtlı oldukları dosyaları UYAP üzerinden elektronik olarak görüntüleyebilir; bu yol en hızlısıdır ve gece yarısı bile işler. Dosya henüz elektronik ortama eksiksiz aktarılmamışsa ya da erişim kapalıysa inceleme adliyede, ilgili kalemde elden yapılır.

Avukatın dosyada müdafi veya vekil olarak görünmesi şarttır. Kayıtlı olmayan bir avukata kalem dosya içeriği vermez. Bu adımın nasıl işlediğini avukat dosyayı nasıl inceler yazısında, vatandaşın kendi ekranında ne görebileceğini ise UYAP ve e-Devlet dosya sorgulama yazısında anlattık.

Dosyaya "kısıtlama" konmuşsa ne olur?

Kalemde ya da sistemde "kısıtlama var" cevabını alıyorsanız kastedilen CMK m. 153/2 kararıdır. Bu karar keyfî verilemez; kanun üç şartı birlikte arar. İncelemenin soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek nitelikte olması, kararın Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim tarafından verilmesi ve soruşturmanın maddede tek tek sayılan suçlardan birine ilişkin bulunması gerekir. Madde kapalı bir liste öngörür; listede olmayan bir suçta kısıtlama kararı verilemez.

Kısıtlama dosyayı bütünüyle karartmaz. CMK m. 153/3 üç grup belgeyi kapsam dışında tutar: yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak, bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar. En ağır kısıtlama kararı bile bu belgeleri avukatınızdan saklayamaz.

Kısıtlama süresiz de değildir. CMK m. 153/4 uyarınca müdafi, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir, bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız alabilir.

Mesai bitti, hafta sonu: nöbetçi savcılık ve nöbetçi sulh ceza hâkimliği

Gözaltılar mesai saatine göre olmaz. Bu yüzden adliyede nöbet düzeni vardır ve akşam, gece, hafta sonu işleyen bir hat çalışır.

Sıralama genellikle şudur: kolluk işlemleri tamamlanınca kişi savcılığa sevk edilir, savcılık ifadesi alınır. CMK m. 91/1'e göre gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; bu zorunlu süre de on iki saatten fazla olamaz. Toplu olarak işlenen suçlarda savcı, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir m. 91/3.

Kişi bırakılmazsa, en geç bu sürelerin sonunda sulh ceza hâkimi önüne çıkarılıp sorguya çekilir ve sorguda müdafi de hazır bulunur m. 91/7. Tutuklama, soruşturma evresinde savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından kararlaştırılır ve istemde gerekçe ile adli kontrolün neden yetersiz kalacağı gösterilir CMK m. 101/1. Tutuklama istenildiğinde şüpheli, kendi seçtiği veya baro tarafından görevlendirilen bir müdafiin yardımından yararlanır m. 101/3; tutuklama kararı verilmezse derhâl serbest bırakılır m. 101/4.

Dilekçe nereye verilir, itiraz süresi nasıl korunur?

Dilekçeler dosyanın bulunduğu birime verilir: soruşturma aşamasında savcılığa, dava aşamasında ilgili mahkemeye. Elden verilen dilekçe havale edilir ve dosyaya girer; avukatlar aynı işlemi UYAP üzerinden de yapabilir.

Süreli işlerde tarih her şeydir. CMK m. 268/1'e göre itiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie verilecek bir dilekçeyle ya da tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır. Kararına itiraz edilen hâkim itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse en çok üç gün içinde incelemeye yetkili mercie gönderir m. 268/2.

Çağlayan gibi çok daireli bir adliyede merci meselesi teknik ama belirleyicidir. Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin kararlarına yapılan itirazları, yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler m. 268/3-b. Sulh ceza hâkimliğinin diğer kararlarına itiraz ise kural olarak numara bakımından kendisini izleyen hâkimliğe yapılır m. 268/3-a. Ayrıntısı için tutuklama ve itiraz sayfasına bakabilirsiniz.

Duruşma günü nasıl geçer?

Sık sorulan sorular