İstinaf Başvurusu Nasıl Yapılır, Süresi Kaç Gün?

Süre kaç gün, ne zaman başlıyor?

En sık yapılan hata burada. İnternette hâlâ "istinaf süresi yedi gündür" diyen çok sayıda içerik var. Kanunun eski hâlinde süre gerçekten yedi gündü ve kararın duruşmada yüzünüze karşı okunmasıyla işlemeye başlıyordu.

Yürürlükteki metin farklı. 2024 yılında yapılan değişiklikten sonra Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 273. maddesi, sürenin gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta olduğunu söylüyor.

Bu değişikliğin pratik anlamı büyük. Duruşma bittikten sonra gerekçeli kararın yazılması aylar sürebilir. O gerekçeli karar elinize tebliğ edilmeden süreniz başlamaz. Yani duruşmadan çıktığınız gün panik yapmanıza gerek yok; ama tebligat geldiği anda takvimi işletmeniz gerekiyor.

Bir de önemli bir istisna var: Cumhuriyet savcısı açısından süre farklı işleyebilir. Ağır ceza mahkemesindeki savcılar, yargı çevrelerindeki asliye mahkemelerinin hükümlerine karşı, kararın o yer Cumhuriyet başsavcılığına geldiği tarihten itibaren iki hafta içinde istinafa gidebilir.

Her karara istinaf yolu açık mı?

Kural olarak evet. İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak CMK m. 272 üç istisna sayıyor:

• Hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen ve kanunda yazılı parasal sınırın altında kalan adlî para cezası mahkûmiyetleri,
• Üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümleri,
• Kanunlarda kesin olduğu açıkça yazılı olan hükümler.

Bu üç grupta istinaf yolu kapalıdır. Buna karşılık kanun bir teselli hükmü getiriyor: bu şekilde verilen hükümler tekerrüre esas olmaz.

Madalyonun diğer yüzü de var. On beş yıl ve daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümler, siz başvurmasanız bile bölge adliye mahkemesince kendiliğinden incelenir. Ağır cezalarda dosya otomatik olarak üst mahkemeye gider.

Bir de sıkça gözden kaçan nokta: Hükümden önce verilmiş olan ve hükme esas teşkil eden ara kararlara, ayrıca başka bir kanun yolu öngörülmemişse, hükümle birlikte istinafa gidilebilir. Yani reddedilen bir bilirkişi talebini veya dinlenmeyen bir tanığı da istinaf dilekçenizde tartışabilirsiniz.

Dilekçeyi nereye ve nasıl verirsiniz?

İstinaf sebeplerini yazmak zorunda mıyım?

Hukuken zorunlu değilsiniz. Sanığın, katılanın, katılma isteği reddedilmiş veya karara bağlanmamış olanların ve katılan sıfatını alabilecek şekilde suçtan zarar görenlerin dilekçesinde başvuru sebeplerinin gösterilmemesi, inceleme yapılmasına engel olmaz. Süreyi kaçırmamak için "sebeplerim sonra sunulacaktır" diyerek kısa bir dilekçe vermek geçerli bir başvurudur.

Ancak bunu bir strateji olarak değil, acil durum çözümü olarak görün. Bölge adliye mahkemesi dosyayı ve sunulan delilleri inceleyerek karar verir. Neyin yanlış olduğunu somut olarak göstermeyen bir dosyada, incelemenin yüzeysel kalması riski gerçektir.

Cumhuriyet savcısı için kural katıdır: savcı, istinaf sebeplerini gerekçeleriyle birlikte yazılı isteminde açıkça göstermek zorundadır. Bu istem ilgililere tebliğ edilir ve ilgililer tebliğden itibaren iki hafta içinde cevaplarını bildirebilir. Savcı aleyhinize istinafa gitmişse, bu cevap hakkınızı kullanmanız önemlidir.

İyi bir istinaf dilekçesi genellikle şu başlıklarda toplanır: delillerin değerlendirilmesindeki hata, eksik soruşturma, suç vasfının yanlış belirlenmesi, lehe hükümlerin uygulanmaması, cezanın belirlenmesindeki isabetsizlik ve usule ilişkin aykırılıklar.

İstanbul'da dosyam hangi mahkemeye gider?

Çağlayan, Anadolu, Bakırköy, Silivri ve Büyükçekmece adliyelerindeki asliye ceza ve ağır ceza mahkemelerinin hükümlerine karşı yapılan istinaf başvuruları, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi'nin ceza dairelerince incelenir.

Dosyanın hangi daireye düşeceği suç tipine göre değişir; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi'nde çok sayıda ceza dairesi görev yapar ve daireler arasında iş bölümü vardır. Sizin bu dağılıma müdahale şansınız yok, ama dilekçenizi hangi dairenin okuyacağını bilmek savunmanın kurgusunu değiştirebilir.

Uygulamada en çok sorulan soru inceleme süresi. Buna dürüst cevap şu: dairelerin iş yüküne göre değişir ve önceden bir süre taahhüdü vermek mümkün değildir. Dosyanız duruşmalı incelemeye alınırsa süreç daha uzun sürer.

Bölge adliye mahkemesi ne karar verebilir?

Bölge adliye mahkemesi, dosyayı ve dosyayla birlikte sunulan delilleri inceledikten sonra farklı yollar izleyebilir (CMK m. 280):

• Esastan ret: Kararda usule veya esasa ilişkin bir hukuka aykırılık, delillerde veya işlemlerde bir eksiklik bulunmadığını ve ispat değerlendirmesinin yerinde olduğunu görürse başvuruyu esastan reddeder.
• Düzelterek esastan ret: Bazı hâllerde hukuka aykırılığı kendisi giderip başvuruyu reddeder. Örneğin cezayı kaldıran ya da cezada indirim gerektiren şahsî sebepler, başka araştırmaya ihtiyaç duyulmadan uygulanabiliyorsa.
• Bozma ve geri gönderme: Kanunda sayılan ağır hukuka aykırılık hâllerinde ya da soruşturma-kovuşturma şartının gerçekleşmediği, önödeme veya uzlaştırma usulünün uygulanmadığı anlaşıldığında hüküm bozulur ve dosya yeniden görülmek üzere ilk derece mahkemesine gönderilir.
• Duruşma açma: Diğer hâllerde davanın yeniden görülmesine karar verilir ve duruşma hazırlığı işlemleri başlar. Duruşma sonunda mahkeme ya başvuruyu esastan reddeder ya da ilk derece hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurar.

Burada birlikte yargılananlar için değerli bir hüküm var: Verilen karar sanık lehineyse ve istinaf istediğinde bulunmamış diğer sanıklara da uygulanma olanağı varsa, o sanıklar da istinafa başvurmuş gibi bu karardan yararlanır.

Bölge adliye mahkemesi sürecinin ayrıntıları ve dosyanızın hangi ihtimalle karşılaşabileceği için istinaf başvurusu sayfamıza bakabilirsiniz.

Süreyi kaçırırsam ne olur?

Süresi içinde yapılan istinaf başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller (CMK m. 275). Bunun tersi de doğrudur: süre geçtiğinde karar kesinleşir ve infaz aşaması başlar.

Mahkeme; başvurunun süresinde yapılmadığını, o hükme karşı istinaf yolunun kapalı olduğunu veya başvuranın buna hakkı bulunmadığını tespit ederse istinaf istemini reddedebilir. Bu ret kararına karşı, bölge adliye mahkemesinden konu hakkında karar verilmesini isteme imkânı vardır; bu ikinci başvurunun da kendi kısa süresi olduğu için ret kararı elinize ulaştığı gün harekete geçmeniz gerekir.

Süreyi kendi kusurunuz olmaksızın kaçırdıysanız, kanun yollarında eski hâle getirme kurumu gündeme gelebilir. Bu istisnai bir yoldur ve sürenin neden kaçırıldığının somut olarak ortaya konmasını gerektirir. Karar kesinleştikten sonra elinizde kalan seçenekler için karar kesinleşti, ne yapabilirim yazımızı okuyun.

İstinaf incelemesi bittikten sonra dosyanın Yargıtay'a gidip gitmeyeceği ayrı bir konudur; bunun şartlarını temyiz ve Yargıtay yazımızda ayrıntılı anlattık.