Mağdur Hakları ve Tazminat Yolları

Ceza mahkemesi sanığa tazminat ödetebilir mi?

Hayır. Eski usul kanunu döneminde ceza dosyası içinde "şahsi hak davası" açılabiliyordu. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu bu kurumu getirmedi. Bugün ceza mahkemesi beraat, mahkûmiyet, düşme gibi kararlar verir; sanığa "şu kadar tazminat öde" diyemez.

Ceza dosyasından doğrudan para çıkan üç istisnai durum vardır ve bunlar tazminatın yerine geçmez:

• El konulan eşyanın iadesi. Çalınan telefon, araç veya para gibi eşyanız dosyada delil olarak tutuluyorsa, gerektiğinde iadesini isteyebilirsiniz.
• Vekâlet ücreti ve yargılama gideri. Mahkûmiyet halinde, kendinizi vekille temsil ettirdiyseniz sanık aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmesi mutat uygulamadır.
• Uzlaştırmada kararlaştırılan edim. Aşağıda ayrıca anlatılıyor.

Öyleyse ceza dosyası tazminat açısından ne işe yarar?

Çok işe yarar. Bir tazminat davasında en zor kısım ispattır: olayın gerçekten olduğunu, failin kim olduğunu ve zararın boyutunu göstermek. Ceza soruşturmasında bunları devlet imkânlarıyla savcılık toplar. Kamera kayıtları, HTS kayıtları, adli tıp ve darp raporları, bilirkişi incelemesi, tanık beyanları — hepsi dosyada birikir.

Hukuk mahkemesi çoğu zaman ceza dosyasını getirtir ve inceler. Ceza mahkemesinin bir olayın gerçekleşip gerçekleşmediğine dair kesin tespitleri hukuk hâkimini bağlar. Buna karşılık kusurun değerlendirilmesi ve zararın miktarı konusundaki ceza kararı hukuk hâkimini bağlamaz; beraat kararı da tek başına tazminat hakkınızı bitirmez. Ceza hukuku ile tazminat hukukunun sorumluluk ölçüleri farklıdır.

Bir başka pratik nokta: hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için kanun, mağdurun uğradığı zararın aynen iade, eski hale getirme veya tazmin yoluyla giderilmesini şart koşar. Yani sanığın bu imkândan yararlanma isteği, zararınızın karşılanması için gerçek bir baskı yaratır. Bu nedenle zararınızı dosyaya somut belgelerle bildirmek önemlidir.

Katılan olmak neden bu kadar önemli?

Şikâyetçi olmak dosyanın açılmasını sağlar, ama sizi tarafa dönüştürmez. Dosyaya taraf olmanın adı katılan olmaktır.

Katılma, mahkemeye dilekçe vermekle veya duruşmada sözlü olarak istemde bulunup tutanağa geçirtmekle olur. Mahkeme, savcı ile sanık ve varsa müdafiini dinledikten sonra karar verir (CMK m. 238).

Kritik uyarı: kanun yolu aşamasında, yani istinaf ve temyizde katılma talebinde bulunulamaz. İlk derecede ileri sürülüp reddedilen veya karara bağlanmayan istekler ise, kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenir. Yani talebi zamanında yapmazsanız kararı istinafa taşıma imkânınız kalmayabilir. Ayrıntı için müşteki ve katılan olmak yazısına bakabilirsiniz.

Tazminat davasını nerede ve ne zaman açarım?

Tazminat davası hukuk mahkemesinde açılır. Genel kural asliye hukuk mahkemesidir; olayın niteliğine göre iş mahkemesi, tüketici mahkemesi veya ticaret mahkemesi görevli olabilir. Trafik kazası, iş kazası, dolandırıcılık, yaralama gibi her olayın kendi rotası vardır.

İki tür talepte bulunabilirsiniz:

• Maddi tazminat: tedavi ve ilaç giderleri, iş göremezlik nedeniyle kaybedilen kazanç, hasar gören eşyanın değeri, ulaşım ve bakım giderleri gibi cebinizden çıkan veya çıkacak olan kalemler.
• Manevi tazminat: olayın yarattığı elem, korku ve itibar kaybı için hâkimin takdir edeceği bir miktar.

Zamanaşımı konusunda dikkatli olun. Haksız fiil tazminatı için kanun, zararı ve sorumluyu öğrenmeden başlayan kısa bir süre ile fiil tarihinden işleyen daha uzun bir süre öngörür. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunlarında daha uzun bir zamanaşımı varsa, o daha uzun süre uygulanır. Somut sürenin hesabı olaya göre değiştiği için, ceza dosyası devam ederken bir avukata süre hesabını yaptırmak en güvenlisidir.

Ceza davasının bitmesini beklemek zorunda değilsiniz. Hukuk mahkemesi çoğu zaman ceza dosyasını bekletici mesele yapar, ama davayı açmak süreyi durdurur ve dosyanın kaybolmasını engeller.

Uzlaştırma teklifi geldi, tazminat hakkım ne olur?

Uzlaştırma, belirli suçlarda tarafların bir edim üzerinde anlaşmasıdır. Edim çoğu zaman para ödemesidir; özür, onarım veya bir işin yapılması da olabilir. Uzlaşma sağlanırsa şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir, dava açılmaz.

Burada mutlaka bilmeniz gereken kural şudur: uzlaşma sağlandığında, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle ayrıca tazminat davası açılamaz; açılmışsa davadan feragat edilmiş sayılır (CMK m. 253/19). Yani uzlaştırmada kabul ettiğiniz rakam, o olaydaki tazminatınızın tamamı olur.

İyi haber şu: karşı taraf edimini yerine getirmezse, uzlaşma raporu veya belgesi İcra ve İflas Kanunu anlamında ilam niteliğindeki belgelerden sayılır. Yani ayrı bir dava açmadan doğrudan icraya koyabilirsiniz. Ayrıca uzlaşma gerçekleşirse uzlaştırma giderleri Devlet Hazinesince karşılanır.

Avukat tutacak durumum yok, ne yapabilirim?

Üç ayrı imkân var ve çoğu kişi bunları karıştırıyor.

Adliyede mağdurlara destek veren bir birim var mı?

Evet. Adliyelerde Adalet Bakanlığı'na bağlı adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri bulunur. Bu birimler dosyanın hukuki sonucunu değiştirmez ama süreci taşımanızı kolaylaştırır:

• Hangi aşamada olduğunuz, hangi hakkınızın bulunduğu konusunda bilgilendirme yapar.
• Duruşmaya ve ifadeye eşlik, adliyede yönlendirme desteği verir.
• Sanıkla yüz yüze gelmenizin sakıncalı olduğu hallerde, ifade ve beyanın adli görüşme odasında alınmasını sağlar.
• İhtiyaç halinde sosyal hizmet ve psikososyal destek birimlerine yönlendirir.

Bunun dışında sosyal destek için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın ALO 183 hattı yedi gün yirmi dört saat açıktır. Can güvenliği riski varsa bekleyecek bir şey yoktur; 155 veya 112 aranır.

Takipsizlik verildi, tazminat hakkım da bitti mi?

Bitmedi. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ceza yargılamasına ilişkindir; tazminat hakkınız ondan bağımsızdır. Ceza sorumluluğu için aranan koşullarla tazminat sorumluluğu için aranan koşullar aynı değildir.

Yine de karara itiraz etmeniz genelde doğru olur. Suçtan zarar gören, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir; itiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirecek olaylar ve deliller belirtilir (CMK m. 173). İtiraz kabul edilirse savcı iddianame düzenler ve dosya yeniden canlanır. Konunun ayrıntısı takipsizlik kararı yazısında.

Sık sorulan sorular

İlgili sayfalar